Czy wniosek o rozgraniczenie nieruchomości przerywa bieg zasiedzenia?

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Szybka odpowiedź: Tak — w aktualnym stanie orzecznictwa wniosek o rozgraniczenie nieruchomości, jeżeli jego skutkiem jest ustalenie stanu własności terenu przygranicznego, przerywa bieg zasiedzenia. Sąd Okręgowy w Poznaniu w postanowieniu z dnia 30 maja 2016 r. (sygn. XV Ca 1706/15) zastosował ten pogląd wprost, oddalając wniosek o zasiedzenie działki, co do której wszczęto postępowanie rozgraniczeniowe.

Spis treści

Jak dochodzi do przerwania biegu zasiedzenia?
Stare orzecznictwo — postępowanie rozgraniczeniowe nie przerywa zasiedzenia
Przełom po 1990 roku — ochrona prawa własności ponad ochroną posiadania
Sprawa poznańska — rozgraniczenie jako broń właściciela
Praktyczne wnioski dla posiadacza nieruchomości
FAQ

Jak dochodzi do przerwania biegu zasiedzenia?

Bieg terminu zasiedzenia może zostać przerwany. Po przerwaniu termin biegnie od nowa — a cały dotychczasowy okres posiadania samoistnego traci swoje znaczenie. Jest to jedna z najdotkliwszych konsekwencji dla posiadacza, który przez lata budował swój tytuł do nieruchomości.

Podstawą prawną przerwania biegu zasiedzenia jest art. 175 Kodeksu cywilnego w związku z art. 123 § 1 k.c., który stanowi, że bieg zasiedzenia przerywa każda czynność przed sądem lub innym organem, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.

Jak wskazał Sąd Okręgowy w Poznaniu w postanowieniu z dnia 30 maja 2016 r. (sygn. XV Ca 1706/15), powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1968 r. (III CZP 46/68, OSNC 1969, nr 4, poz. 62): „Czynnością procesową przerywającą bieg zasiedzenia jest tylko takie działanie, które jest skierowane przeciwko posiadaczowi i jest akcją zaczepną bezpośrednio zmierzającą do pozbawienia go posiadania, na przykład wystąpienie z powództwem windykacyjnym czy wnioskiem o dział spadku.”

Stare orzecznictwo — postępowanie rozgraniczeniowe nie przerywa zasiedzenia

Przez długi czas w orzecznictwie dominował pogląd, że postępowanie rozgraniczeniowe nie przerywa biegu zasiedzenia. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 4 lutego 1987 r. (III CZP 104/86, OSNC 1988/2-3/31) przyjął, że postępowanie rozgraniczeniowe ma na celu jedynie skonkretyzowanie przedmiotu prawa własności i nie godzi w stan zasiadywania.

Pogląd ten miał swoje uzasadnienie w ówczesnym kontekście prawnym i społecznym — w Polsce Ludowej ochrona posiadacza faktycznego była traktowana jako wartość ważniejsza niż formalna ochrona prawa własności. Przepisy ograniczające zasiedzenie nieruchomości państwowych (art. 177 k.c.) i całościowe podejście do prawa cywilnego odzwierciedlały tę hierarchię wartości.

Przełom po 1990 roku — ochrona prawa własności ponad ochroną posiadania

Nowelizacja Kodeksu cywilnego z 1990 r. i — przede wszystkim — uchwalenie Konstytucji RP z 1997 r. radykalnie zmieniły optykę. Art. 21 Konstytucji gwarantuje ochronę prawa własności i dopuszcza wywłaszczenie jedynie za słusznym odszkodowaniem. Zasiedzenie jest formą pozbawienia właściciela jego prawa bez jakiegokolwiek wynagrodzenia — i dlatego wymaga restrykcyjnej interpretacji przesłanek.

Sąd Najwyższy w kolejnych orzeczeniach — w uchwałach z dnia 27 maja 1992 r. (III CZP 60/92) i z dnia 28 lipca 1992 r. (III CZP 87/92, OSNC 1993/3/31), a następnie w postanowieniach z dnia 27 maja 2009 r. (IV CSK 459/08), z dnia 6 kwietnia 2012 r. (II CSK 395/11), z dnia 25 maja 2012 r. (I CSK 474/11) i z dnia 24 października 2012 r. (III CSK 310/11) — zmienił kierunek wykładni.

Jak sformułował to Sąd Okręgowy w Poznaniu: „Po zmianach przepisów kodeksu cywilnego dokonanych w 1990 r. i wobec przyjętej w Konstytucji zasady nienaruszalności prawa własności Sąd Najwyższy uznał za niezbędną zmianę dotychczasowego kierunku wykładni poprzez przyjęcie interpretacji art. 175 k.c. w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., która zapewni należytą ochronę prawa własności. W konsekwencji za czynności skutecznie przerywające bieg zasiedzenia uznano także działania mające na celu ustalenie prawa własności, w tym także złożenie wniosku o rozgraniczenie, jeżeli jego skutkiem będzie ustalenie stanu własności terenu przygranicznego.”

Sprawa poznańska — rozgraniczenie jako broń właściciela

W sprawie zakończonej postanowieniem z dnia 30 maja 2016 r. (sygn. XV Ca 1706/15) uczestniczka A. N. — która nabyła działkę nr 9/3 od Agencji Nieruchomości Rolnych — wystąpiła z wnioskiem o rozgraniczenie tej działki z sąsiednimi nieruchomościami. Postanowieniem z dnia 18 maja 2005 r. Burmistrz Miasta i Gminy wszczął postępowanie rozgraniczeniowe.

Był to ruch taktycznie precyzyjny. Termin zasiedzenia działki nr 9/3 na rzecz rodziny S. miał upłynąć z dniem 1 października 2005 r. Wniosek o rozgraniczenie wpłynął pięć miesięcy wcześniej.

Sąd Okręgowy uznał, że wniosek o rozgraniczenie skutecznie przerwał bieg zasiedzenia: „Do przerwania biegu zasiedzenia J. S. w zakresie działki nr (…) doszło poprzez wszczęcie w dniu 18 maja 2005 r. postępowania rozgraniczeniowego. (…) Przerwanie biegu zasiedzenia nastąpiło ze względu na wniosek A. N., który skutkował wszczęciem postępowania rozgraniczeniowego postanowieniem z dnia 18 maja 2005 r.”

Wnioskodawca próbował kwestionować ten wniosek, wskazując, że sam sąd nakazał mu złożenie wniosku o rozgraniczenie. Sąd Okręgowy odparł ten argument jednoznacznie: to wniosek A. N. z 2005 r. spowodował przerwę biegu zasiedzenia — i ta okoliczność jest decydująca, niezależnie od późniejszych zobowiązań procesowych.

Praktyczne wnioski dla posiadacza nieruchomości

Z omówionego orzeczenia wynikają dwa ważne wnioski praktyczne.

Po pierwsze — posiadacz zbliżający się do upływu terminu zasiedzenia powinien bacznie obserwować wszelkie postępowania inicjowane przez formalnego właściciela — w tym postępowania rozgraniczeniowe, podziałowe i wszelkie inne zmierzające do ustalenia granic i własności nieruchomości. Każde z nich może przerwać bieg zasiedzenia.

Po drugie — właściciel nieruchomości, który dowiedział się o grożącym mu zasiedzeniu, powinien niezwłocznie rozważyć złożenie wniosku o rozgraniczenie lub powództwa windykacyjnego. Są to prawnie skuteczne instrumenty ochrony prawa własności przed skutkami zasiedzenia — pod warunkiem że zostaną uruchomione przed upływem terminu.

FAQ

Czy każde postępowanie rozgraniczeniowe przerywa bieg zasiedzenia? Nie każde — tylko takie, którego skutkiem jest ustalenie stanu własności terenu przygranicznego i które jest skierowane przeciwko posiadaczowi. Postępowanie dotyczące granicy z inną nieruchomością, niezwiązane z zasiadywanym gruntem, nie przerwie biegu zasiedzenia.

Czy wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego przez samego posiadacza przerywa bieg zasiedzenia? Nie. Bieg zasiedzenia przerywa wyłącznie czynność właściciela skierowana przeciwko posiadaczowi. Czynność samego posiadacza nie przerywa biegu zasiedzenia na jego niekorzyść.

Czy powództwo windykacyjne zawsze przerywa bieg zasiedzenia? Tak — wytoczenie powództwa o wydanie nieruchomości przez właściciela jest klasyczną czynnością przerywającą bieg zasiedzenia. Po przerwaniu termin biegnie od nowa, a cały dotychczasowy okres posiadania samoistnego traci swoje znaczenie.

Czy wniosek o dział spadku przerywa bieg zasiedzenia? Tak, ale tylko wtedy, gdy posiadacz jest uczestnikiem postępowania działowego. Jeśli posiadacz nie jest uczestnikiem działu spadku, postępowanie to nie przerywa biegu zasiedzenia na jego niekorzyść.

Co zrobić, gdy właściciel wszczął postępowanie rozgraniczeniowe tuż przed upływem terminu zasiedzenia? Należy niezwłocznie skonsultować się z prawnikiem. W zależności od okoliczności możliwa jest analiza, czy czynność właściciela rzeczywiście spełnia wymogi przerwy zasiedzenia, oraz rozważenie złożenia wniosku o zasiedzenie i podniesienia zarzutu zasiedzenia w toku postępowania rozgraniczeniowego.

Zapraszamy do kontaktu z kancelarią w sprawach o zasiedzenie nieruchomości.

Kancelaria KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań tel.: +48 61 222 49 63 kancelaria@prawnikpoznanski.pl www.prawospadkowepoznan.pl

Autorem artykułu jest radca prawny Bartosz Kowalak.