Kiedy notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia? Praktyczne przykłady

Podczas mojej wieloletniej praktyki jako radca prawny w Poznaniu wielokrotnie spotykałem się z sytuacjami, gdy klienci byli zaskoczeni odmową sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza. Choć jest to wygodna alternatywa dla sądowego stwierdzenia nabycia spadku, istnieją pewne okoliczności, które wykluczają możliwość skorzystania z tej ścieżki.

Podstawy prawne ograniczeń

Zgodnie z art. 95e ustawy Prawo o notariacie, notariusz odmawia sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli:

1. W stosunku do spadku został już uprzednio sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku
2. Z treści przedstawionych dokumentów lub oświadczeń wynika, że istnieją wątpliwości co do kręgu osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi
3. Z treści przedstawionych dokumentów lub złożonych oświadczeń wynika, że istnieją wątpliwości co do istnienia testamentu
4. W sprawie brak jurysdykcji krajowej

Dodatkowo, zgodnie z art. 95za § 1, notariusz odmówi sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli:

• W stosunku do spadku został już uprzednio wydane europejskie poświadczenie spadkowe

Przykład 1: Spór między spadkobiercami

W mojej kancelarii pojawiła się klientka, pani Joanna, która wraz z bratem chciała uzyskać akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłym ojcu. Podczas spotkania z notariuszem okazało się, że rodzeństwo ma rozbieżne stanowiska co do tego, czy ojciec pozostawił testament. Brat twierdził, że widział dokument, w którym ojciec zapisywał mu mieszkanie, ale nie był w stanie go przedstawić. Taka sytuacja budziła wątpliwości co do istnienia testamentu, więc notariusz odmówił sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia i skierował sprawę do sądu.

Przykład 2: Nieznane miejsce pobytu spadkobiercy

Pan Marek zgłosił się do  kancelarii z problemem dotyczącym dziedziczenia po zmarłej matce. Oprócz niego spadkobiercą był również jego brat, z którym stracił kontakt ponad 20 lat temu. Brat wyjechał za granicę i nikt nie znał jego aktualnego miejsca pobytu. W takiej sytuacji notariusz odmówił sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, ponieważ wszystkie osoby, które mogą być spadkobiercami, powinny stawić się przed notariuszem. Sprawę trzeba było skierować do sądu, który ustanowił kuratora dla nieobecnego brata.

Przykład 3: Dziedziczenie przez małoletniego

Do  kancelarii zgłosiła się pani Katarzyna, która po śmierci męża chciała uregulować sprawy spadkowe. Oprócz niej spadkobiercami były również jej małoletnie dzieci w wieku 7 i 12 lat. W takiej sytuacji istnieje potencjalny konflikt interesów między matką a dziećmi jako spadkobiercami, co wyklucza możliwość reprezentowania dzieci przez matkę przed notariuszem. Notariusz odmówił sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia i konieczne było przeprowadzenie postępowania sądowego, w którym dla małoletnich ustanowiono kuratora.

Przykład 4: Cudzoziemiec jako spadkodawca

Pan Tomasz zwrócił się do mnie o pomoc w sprawie spadku po zmarłym ojcu, który był obywatelem Ukrainy, ale od wielu lat mieszkał w Polsce. Mimo że spadkobiercami byli tylko pan Tomasz i jego siostra, notariusz odmówił sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Powodem był fakt, że w przypadku spadkodawcy będącego cudzoziemcem często powstają wątpliwości co do właściwego prawa, które powinno być zastosowane do dziedziczenia (polskie czy zagraniczne). W tej konkretnej sprawie notariusz miał wątpliwości, czy ma zastosowanie prawo polskie czy ukraińskie.

Przykład 5: Spadkobiercy zrzekli się dziedziczenia

Pani Alicja zgłosiła się do kancelarii w sprawie spadku po zmarłym mężu. Z jej relacji wynikało, że jej pasierb (syn męża z pierwszego małżeństwa) zrzekł się dziedziczenia. Gdy udała się do notariusza, ten odmówił sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, ponieważ zrzeczenie się dziedziczenia budziło wątpliwości co do kręgu spadkobierców. Notariusz zażądał osobistego stawiennictwa pasierba, aby potwierdzić fakt zrzeczenia się dziedziczenia.

---

Disclaimer:

Powyższy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sytuacja prawna jest indywidualna i wymaga dokładnej analizy stanu faktycznego. W przypadku pytań dotyczących dziedziczenia, aktów poświadczenia dziedziczenia czy innych aspektów prawa spadkowego, zapraszam do kontaktu z moją kancelarią.

Kancelaria Radcy Prawnego Bartosz Kowalak
ul. Mickiewicza 18a/3
60-834 Poznań
tel. +48 61 2224963

Oferuję kompleksową pomoc prawną w sprawach spadkowych, w tym doradztwo w zakresie wyboru najwłaściwszej ścieżki potwierdzenia praw do spadku – czy to przez akt poświadczenia dziedziczenia, czy postępowanie sądowe.