Kolejne próby odwołania darowizny – czy można wracać do tej samej sprawy po przegranym procesie?

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa jest indywidualna – zapraszamy do kontaktu z kancelarią.

Szybka odpowiedź: Można wytoczyć kolejne powództwo o odwołanie darowizny – ale tylko wtedy, gdy opiera się ono na nowych okolicznościach, które nastąpiły po poprzednim postępowaniu. Powołanie się na te same fakty co w poprzedniej sprawie grozi oddaleniem powództwa z powodu powagi rzeczy osądzonej lub jako próba zakwestionowania prawomocnego wyroku. Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku I ACa 490/17 wyraźnie wskazał, że kolejne powództwo było rzeczywistą próbą zakwestionowania wcześniejszego rozstrzygnięcia.

Spis treści:

Powaga rzeczy osądzonej – co to jest?
Kiedy można wytoczyć kolejne powództwo o odwołanie darowizny?
Kiedy kolejne powództwo jest niedopuszczalne?
Sprawa I ACa 490/17 – trzy postępowania, trzy porażki
Jak sąd ocenia kolejne powództwa opartego na tych samych faktach?
Roczny termin a możliwość wytaczania kolejnych powództw
Praktyczne wskazówki
FAQ

Powaga rzeczy osądzonej – co to jest?

Powaga rzeczy osądzonej (res iudicata) to jedna z fundamentalnych zasad prawa procesowego. Wyraża ją art. 366 KPC: wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.

Oznacza to, że jeśli sąd prawomocnie oddalił powództwo o odwołanie darowizny, powód nie może wytoczyć kolejnego powództwa opartego na tych samych okolicznościach faktycznych. Taka sprawa – jeśli tożsamość stron, przedmiotu i podstawy faktycznej jest zachowana – powinna zostać odrzucona przez sąd.

Ale powaga rzeczy osądzonej ma granice. Obejmuje wyłącznie to, co było przedmiotem rozstrzygnięcia w poprzednim postępowaniu. Jeśli po zakończeniu poprzedniej sprawy pojawiły się nowe okoliczności – nowe zachowania obdarowanego, nowe zdarzenia – powód może wytoczyć nowe powództwo oparte na tych nowych faktach.

Kiedy można wytoczyć kolejne powództwo o odwołanie darowizny?

Nowe powództwo jest dopuszczalne, gdy opiera się na nowych okolicznościach faktycznych, które nastąpiły po prawomocnym zakończeniu poprzedniego postępowania.

Przykłady nowych okoliczności uzasadniających kolejne powództwo: obdarowany po zakończeniu poprzedniej sprawy dopuścił się przestępstwa przeciwko darczyńcy, po poprzedniej sprawie obdarowany zaprzestał opieki nad darczyńcą, choć wcześniej ją świadczył, po poprzedniej sprawie obdarowany znieważył darczyńcę lub wszczął wobec niego postępowanie sądowe bez podstawy.

Kluczowe jest, żeby nowe okoliczności rzeczywiście były nowe – nastąpiły po poprzednim postępowaniu i nie były przedmiotem oceny w tamtej sprawie.

Ważne jest też zachowanie rocznego terminu na odwołanie darowizny. Termin ten biegnie od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o nowych zachowaniach uzasadniających odwołanie. Każde nowe zdarzenie otwiera nowy, odrębny roczny termin – ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście stanowi nową podstawę, a nie kontynuację wcześniej ocenianych zachowań.

Kiedy kolejne powództwo jest niedopuszczalne?

Kolejne powództwo jest niedopuszczalne lub z góry skazane na porażkę w trzech sytuacjach.

Po pierwsze – gdy opiera się na tych samych faktach co poprzednie postępowanie, które zakończyło się prawomocnym wyrokiem. Sąd może odrzucić pozew z powodu powagi rzeczy osądzonej lub oddalić powództwo jako oczywiście bezzasadne.

Po drugie – gdy jest próbą zakwestionowania prawomocnego wyroku innymi środkami. Jeśli darczyńca przegrał sprawę alimentacyjną i zaraz po tym odwołuje darowiznę, powołując się na te same fakty – sąd rozpozna intencję zakwestionowania poprzedniego rozstrzygnięcia i oceni kolejne powództwo z rezerwą.

Po trzecie – gdy nowe okoliczności są pozorne. Darczyńca może próbować sformułować kolejne powództwo jako oparte na nowych faktach, podczas gdy w rzeczywistości chodzi o te same zachowania obdarowanego, tylko opisane w inny sposób lub z innym akcentem. Sądy potrafią dostrzec tę manipulację.

Sprawa I ACa 490/17 – trzy postępowania, trzy porażki

Historia opisywanej sprawy jest wyjątkowo pouczająca właśnie dlatego, że ilustruje wszystkie trzy pułapki.

Pierwsze postępowanie (2008–2009) – odwołanie darowizny z powodu braku pomocy ze strony brata w stanie niedostatku. Wyrok oddalający prawomocny.

Drugie postępowanie (2010–2014) – powództwo o alimenty z art. 897 KC na podstawie tych samych faktów: brat-obdarowany nie pomaga darczyńcy w niedostatku. Wyrok oddalający prawomocny z ustaleniem, że niedostatek jest zawiniony przez darczyńcę.

Trzecie postępowanie (2015–2017) – kolejne odwołanie darowizny. Jako nową okoliczność darczyńca wskazał, że brat po wydaniu wyroku alimentacyjnego „dalej nie poczuwa się do udzielenia pomocy.” Sąd ocenił to jako próbę zakwestionowania poprzedniego wyroku: „Zdaniem Sądu, rzeczywistym motywem powództwa w niniejszej sprawie jest niezadowolenie powoda związane z oddaleniem jego żądania w tamtym postępowaniu. W istocie stanowi ono próbę zakwestionowania zapadłego tam rozstrzygnięcia.”

Sąd wskazał też, że oparcie kolejnego powództwa na fakcie, że obdarowany „nadal nie pomaga” – po tym, jak prawomocny wyrok potwierdził brak takiego obowiązku – jest próbą instrumentalnego wykorzystania instytucji rażącej niewdzięczności.

Jak sąd ocenia kolejne powództwa oparte na tych samych faktach?

Sądy nie są formalistyczne w kwestii powagi rzeczy osądzonej – badają, czy kolejne powództwo rzeczywiście opiera się na nowych okolicznościach, czy jest pozornie nowe. Kilka wskazówek, jak sądy podchodzą do tej kwestii:

Badanie motywu. Sąd ocenia, czy rzeczywistym celem kolejnego powództwa jest ochrona przed rażącą niewdzięcznością, czy odzyskanie darowanego majątku pod pozorem nowych okoliczności. Darczyńca, który przez lata wielokrotnie próbuje odwołać darowiznę w różnych konfiguracjach procesowych, naraża się na ocenę, że jego motywem jest odzyskanie majątku, a nie ochrona przed nagannym zachowaniem obdarowanego.

Ocena nowości okoliczności. Sąd sprawdza, czy okoliczności wskazane w kolejnym pozwie rzeczywiście nastąpiły po poprzednim postępowaniu i nie były przedmiotem oceny w tamtej sprawie. Kontynuacja tego samego zachowania (np. „nadal nie pomaga”) nie jest nową okolicznością – to toczące się zachowanie, które było już oceniane.

Konsekwentność stanowisk. Jeśli darczyńca w każdym kolejnym postępowaniu wskazuje te same fakty – choć formułuje je nieco inaczej – sąd dostrzeże brak nowości i oceni kolejne powództwo krytycznie.

Praktyczne wskazówki

Zanim wytoczysz kolejne powództwo o odwołanie darowizny po poprzedniej przegranej – skonsultuj się z prawnikiem i uczciwie oceń, czy dysponujesz rzeczywiście nowymi okolicznościami. Powołanie się na te same fakty, które były już przedmiotem oceny sądu, grozi oddaleniem powództwa i kosztami procesu.

Jeśli po poprzednim postępowaniu pojawiły się nowe zdarzenia uzasadniające odwołanie darowizny – działaj szybko. Roczny termin na odwołanie darowizny biegnie od dnia, w którym dowiedziałeś się o nowych zachowaniach. Zwlekanie z wytoczeniem kolejnego powództwa może skutkować jego oddaleniem z uwagi na upływ terminu.

Dokumentuj nowe zachowania obdarowanego na bieżąco – od momentu ich wystąpienia. Dowody zebrane tuż po zdarzeniu są znacznie mocniejsze niż zeznania świadków odwołujące się do wydarzeń sprzed kilku lat.

FAQ

Czy można wytoczyć kolejne powództwo o odwołanie darowizny po przegranej sprawie? Tak – ale wyłącznie wtedy, gdy opiera się ono na nowych okolicznościach faktycznych, które nastąpiły po prawomocnym zakończeniu poprzedniego postępowania. Powołanie się na te same fakty, które były już przedmiotem oceny sądu, grozi oddaleniem powództwa.

Co to jest powaga rzeczy osądzonej i jak wpływa na kolejne powództwa? Powaga rzeczy osądzonej (art. 366 KPC) oznacza, że prawomocny wyrok wiąże strony co do tego, co stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Kolejne powództwo oparte na tych samych okolicznościach i między tymi samymi stronami może zostać odrzucone lub oddalone z powołaniem na powagę rzeczy osądzonej.

Czy kontynuacja tego samego zachowania obdarowanego jest nową okolicznością uzasadniającą kolejne powództwo? Zazwyczaj nie. Jeśli darczyńca w poprzednim postępowaniu wskazywał na brak pomocy ze strony obdarowanego, a w kolejnym wskazuje na „dalszy brak pomocy” – sąd może uznać, że nie chodzi o nowe okoliczności, lecz o toczące się zachowanie, które było już oceniane.

Jak sąd ocenia kolejne powództwa wytaczane przez tego samego darczyńcę? Z rezerwą i krytycznie – szczególnie gdy wielokrotne powództwa opierają się na podobnych faktach. Sąd bada rzeczywisty motyw powódcy i ocenia, czy kolejne powództwo jest ochroną przed rażącą niewdzięcznością, czy próbą odzyskania darowanego majątku pod różnymi pretekstami prawnymi.

Od kiedy biegnie termin na odwołanie darowizny z powodu nowych zachowań obdarowanego? Od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o nowych zachowaniach uzasadniających odwołanie. Każde nowe zdarzenie otwiera nowy, odrębny roczny termin – ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście stanowi nową podstawę, a nie kontynuację zachowań już ocenianych.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa jest indywidualna i wymaga analizy konkretnych okoliczności.

Zapraszamy do Kancelarii Prawnej Kowalak Jędrzejewska i Partnerzy: Radca Prawny Bartosz Kowalak, Adwokat Michalina Koligot ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 2224963 www.prawospadkowepoznan.pl