Nieuregulowane postępowanie spadkowe jako pułapka w sprawie o zasiedzenie

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Szybka odpowiedź: Brak przeprowadzenia postępowania spadkowego po poprzednim właścicielu nieruchomości może doprowadzić do oddalenia wniosku o zasiedzenie — nawet jeśli posiadanie samoistne trwało przez wymagany okres. Bez postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie można ustalić kręgu współwłaścicieli, ich udziałów, ani prawidłowo sformułować wniosku o zasiedzenie. Potwierdził to Sąd Okręgowy w Poznaniu w postanowieniu z dnia 24 lutego 2017 r. (sygn. II Ca 595/16).

Spis treści

Dlaczego postępowanie spadkowe jest warunkiem skutecznego zasiedzenia?
Czego nie można ustalić bez postanowienia spadkowego?
Sprawa poznańska — brak postępowania spadkowego jako przeszkoda nie do przejścia
Kolejność postępowań — najpierw spadek, potem zasiedzenie
Jak zaplanować postępowanie, gdy nieruchomość jest nieuregulowana spadkowo?
FAQ

Dlaczego postępowanie spadkowe jest warunkiem skutecznego zasiedzenia?

Gdy posiadacz samoistny włada nieruchomością, której właściciel nie żyje, a po tym właścicielu nie przeprowadzono postępowania spadkowego — stan prawny nieruchomości jest nieznany. Nie wiadomo, kto ją odziedziczył, w jakich udziałach, czy spadkobiercy złożyli oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Nieruchomość formalnie nadal figuruje na nieżyjącego właściciela.

W takiej sytuacji nie można prawidłowo przeprowadzić postępowania o zasiedzenie z kilku powodów — wszystkie wynikają bezpośrednio z obowiązków procesowych i materialnoprawnych, które spoczywają na wnioskodawcy.

Sąd Rejonowy w Szamotułach, a za nim Sąd Okręgowy w Poznaniu (sygn. II Ca 595/16), sformułował tę zależność precyzyjnie: „W toku postępowania spadkowego ustalany jest bowiem krąg spadkobierców i ich udziały w spadku, co z kolei ma bezpośrednie przełożenie na postępowanie w przedmiocie zasiedzenia. Po pierwsze dlatego, że pozwala ustalić współwłaścicieli nieruchomości i wysokość ich udziału w prawie własności, a tym samym, czy wnioskodawca w sprawie o zasiedzenie ma prawo domagać się stwierdzenia zasiedzenia całości nieruchomości czy jedynie jej części ponad udział, który już sam posiada.”

Czego nie można ustalić bez postanowienia spadkowego?

Bez postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielu nieruchomości nie można ustalić co najmniej kilku kluczowych kwestii:

Po pierwsze — kto jest aktualnym współwłaścicielem nieruchomości i w jakich udziałach. Bez tej wiedzy nie da się prawidłowo sformułować wniosku o zasiedzenie — nie wiadomo, czyje udziały mają być zasiadywane ani w jakiej wielkości.

Po drugie — czy wnioskodawca sam jest już współwłaścicielem nieruchomości na skutek dziedziczenia po właścicielu. Jeśli jest — nie może zasiedzieć własności całości, a tylko udziałów pozostałych. Jak wskazał sąd: „Ustalenie to pozwala ustalić, czy wnioskodawca w sprawie o zasiedzenie ma prawo domagać się stwierdzenia zasiedzenia całości nieruchomości czy jedynie jej części ponad udział, który już sam posiada.”

Po trzecie — jaką wielkość ma udział, który miałby być nabyty przez zasiedzenie. Postanowienie stwierdzające zasiedzenie udziału musi zawierać dokładne oznaczenie jego wielkości — inaczej nie nadaje się do ujawnienia w księdze wieczystej. A tej wielkości nie da się ustalić bez wiedzy o tym, jak rozkładają się udziały wszystkich współwłaścicieli.

Sprawa poznańska — brak postępowania spadkowego jako przeszkoda nie do przejścia

W sprawie II Ca 595/16 przed Sądem Okręgowym w Poznaniu wnioskodawczyni przez cały czas trwania postępowania — zarówno przed sądem pierwszej instancji, jak i w apelacji — nie widziała potrzeby przeprowadzenia postępowania spadkowego po F. L.

Sąd zwrócił pełnomocnikowi wnioskodawczyni uwagę na ten problem w toku postępowania pierwszoinstancyjnego. Mimo to pełnomocnik oświadczył na rozprawie, że nie widzi konieczności jego przeprowadzenia.

Skutki były nieuchronne. Sąd Okręgowy stwierdził: „Wnioskodawczyni nie tylko nie ustaliła kręgu współwłaścicieli i przysługujących im udziałów, nie będąc w konsekwencji w stanie określić przedmiotu zasiedzenia (wielkości zasiadywanego udziału) i współwłaścicieli, którym udział ten przysługuje, ale nawet nie widziała takiej potrzeby.”

I dalej: „Obowiązek wskazania wielkości zasiadywanego udziału spoczywał na wnioskodawczyni, która winna w celu wykazania zasadności wniosku zainicjować postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po F. L. i uzyskać postanowienia stwierdzające nabycie spadku przez aktualnych współwłaścicieli.”

Wniosek o zasiedzenie został oddalony — mimo że posiadanie samoistne trwało przez wymagany okres czasu.

Kolejność postępowań — najpierw spadek, potem zasiedzenie

Z omówionej sprawy wynika jednoznacznie, jaka powinna być prawidłowa kolejność działań:

Krok pierwszy — przeprowadzenie postępowania spadkowego po właścicielu nieruchomości. Dopiero prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku pozwala ustalić, kto jest aktualnym właścicielem nieruchomości i w jakich udziałach.

Krok drugi — ustalenie, czy posiadacz sam jest spadkobiercą właściciela — a jeśli tak, to w jakiej części. To pozwala ocenić, czy może zasiedzieć całość nieruchomości, czy tylko udziały pozostałych.

Krok trzeci — prawidłowe sformułowanie wniosku o zasiedzenie: ze wskazaniem konkretnych udziałów do zasiadania, ich wielkości i osób, którym udziały te przysługują.

Jak podkreślił Sąd Okręgowy: „Ustalenie takie winno poprzedzać złożenie wniosku, ponieważ pozwoliłoby wnioskodawczyni na jego prawidłowe sformułowanie.”

Jak zaplanować postępowanie, gdy nieruchomość jest nieuregulowana spadkowo?

W praktyce wiele spraw o zasiedzenie dotyczy nieruchomości, po których właścicielach nie przeprowadzono postępowań spadkowych — nierzadko od kilkudziesięciu lat. W takich sytuacjach konieczne jest kompleksowe podejście, łączące postępowanie spadkowe i postępowanie o zasiedzenie.

Możliwe jest złożenie obu wniosków jednocześnie — sąd zawiesi wówczas sprawę o zasiedzenie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania spadkowego. Takie rozwiązanie skraca łączny czas oczekiwania, bo oba postępowania toczą się równolegle, a sprawa o zasiedzenie jest gotowa do rozpoznania natychmiast po uprawomocnieniu się postanowienia spadkowego.

Z praktyki kancelarii wynika, że brak kompleksowego planowania — składanie wniosku o zasiedzenie bez uprzedniego uregulowania stanu spadkowego — prowadzi do długotrwałych postępowań zakończonych oddaleniem wniosku, a następnie konieczności rozpoczynania wszystkiego od nowa.

FAQ

Czy sąd w sprawie o zasiedzenie może sam przeprowadzić postępowanie spadkowe? Nie. Ustalenie kręgu spadkobierców i ich udziałów jest wyłączną kompetencją sądu spadku. Sąd rozpoznający sprawę o zasiedzenie może czynić ustalenia dotyczące spadkobierców wyłącznie na potrzeby ustalenia kręgu uczestników — ale takie ustalenia nie są wiążące dla sądu spadku.

Co grozi, jeśli złożę wniosek o zasiedzenie bez przeprowadzenia postępowania spadkowego? Wniosek może zostać oddalony — z powodu niemożności prawidłowego ustalenia przedmiotu zasiedzenia (wielkości udziałów) i kręgu uczestników. Nie zamyka to drogi do złożenia nowego wniosku po przeprowadzeniu postępowania spadkowego.

Jak długo trwa postępowanie spadkowe i czy warto je przeprowadzić przed złożeniem wniosku o zasiedzenie? Postępowanie spadkowe w przypadkach nieskomplikowanych trwa zwykle kilka miesięcy. Zdecydowanie warto je przeprowadzić przed złożeniem wniosku o zasiedzenie — pozwala to prawidłowo sformułować wniosek i uniknąć jego oddalenia z przyczyn formalnych.

Czy można złożyć wniosek o zasiedzenie i wniosek o stwierdzenie nabycia spadku w tym samym czasie? Tak. Sąd zawiesi postępowanie o zasiedzenie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania spadkowego. Jest to optymalne rozwiązanie pozwalające skrócić łączny czas oczekiwania.

Kto powinien złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku w takiej sytuacji? Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć każda osoba mająca w tym interes prawny — a więc zarówno spadkobiercy właściciela, jak i posiadacz nieruchomości zamierzający złożyć wniosek o zasiedzenie.

Zapraszamy do kontaktu z kancelarią w sprawach o zasiedzenie nieruchomości.

Kancelaria KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań tel.: +48 61 222 49 63 kancelaria@prawnikpoznanski.pl www.prawospadkowepoznan.pl

Autorem artykułu jest radca prawny Bartosz Kowalak.