Obdarowany zapewnił darczyńcy opiekę i rehabilitację – a dostał odwołanie darowizny. Jak sąd ocenia rzeczywiste sprawowanie opieki?

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa jest indywidualna – zapraszamy do kontaktu z kancelarią.

Szybka odpowiedź: Sąd ocenia sprawowanie opieki na podstawie obiektywnych dowodów – dokumentacji medycznej, zeznań lekarzy i rehabilitantów, stanu zdrowia darczyńcy przed i po opiece – nie wyłącznie na podstawie relacji zainteresowanych stron. W sprawie I ACa 1364/22 Sąd Apelacyjny w Poznaniu ustalił, że córka zapewniła matce właściwą opiekę lekarską i rehabilitacyjną, jej stan zdrowia się poprawił – i na tej podstawie oddalił zarzuty rażącej niewdzięczności, mimo że strona powodowa twierdziła co innego.

Spis treści:

Opieka nad darczyńcą jako obowiązek wynikający z darowizny
Jak sąd bada, czy opieka była sprawowana należycie?
Sprawa I ACa 1364/22 – córka, która zapewniła rehabilitację
Dlaczego zeznania zainteresowanych stron mają ograniczoną wartość?
Obiektywne dowody opieki – co warto dokumentować?
Praktyczne wskazówki
FAQ

Opieka nad darczyńcą jako obowiązek wynikający z darowizny

W wielu umowach darowizny nieruchomości – szczególnie tych dokonywanych przez starszych rodziców na rzecz dzieci – obdarowany zobowiązuje się do sprawowania opieki nad darczyńcą. Obowiązek taki może wynikać z treści aktu notarialnego lub z ustaleń stron poczynionych przy zawieraniu umowy.

Niewykonywanie obowiązku opieki może stanowić podstawę do odwołania darowizny z tytułu rażącej niewdzięczności. Ale tak samo jak można odwołać darowiznę za brak opieki – tak samo obdarowany, który opiekę sprawował należycie, ma prawo skutecznie bronić się przed zarzutami rażącej niewdzięczności, wykazując, że opieka była rzeczywiście sprawowana.

Problem polega na tym, że w sporach rodzinnych obie strony mają silną motywację do przedstawiania faktów w korzystny dla siebie sposób. Sąd – świadomy tej dynamiki – przykłada szczególną wagę do dowodów obiektywnych, które nie zależą od subiektywnych relacji zainteresowanych.

Jak sąd bada, czy opieka była sprawowana należycie?

Ocena opieki przez sąd obejmuje kilka płaszczyzn, które warto rozumieć zarówno jako darczyńca, jak i obdarowany.

Stan zdrowia darczyńcy przed i po opiece. To jeden z najbardziej obiektywnych wskaźników. Jeśli darczyńca trafił do obdarowanego w złym stanie zdrowia, a po pewnym czasie jego stan się poprawił – jest to silny dowód na to, że opieka była sprawowana prawidłowo. Jeśli stan się pogorszył – jest to sygnał ostrzegawczy, choć sam w sobie nie przesądza o rażącej niewdzięczności.

Dokumentacja medyczna. Wizyty lekarskie, recepty, historia choroby, karty informacyjne z rehabilitacji – to wszystko są obiektywne dokumenty, które sąd może ocenić niezależnie od zeznań stron.

Zeznania lekarzy, pielęgniarek, rehabilitantów. Osoby, które bezpośrednio świadczyły usługi medyczne lub opiekuńcze, są zazwyczaj bardziej obiektywne niż członkowie rodziny – bo nie mają bezpośredniego interesu w wyniku sprawy.

Ciągłość opieki po zakończeniu pobytu u obdarowanego. W opisywanej sprawie sąd zwrócił uwagę na szczegół, który wielu by pominęło: po powrocie matki do syna rehabilitacja nie była kontynuowana. Sąd ocenił to logicznie – gdyby pobyt u córki pogorszył stan zdrowia matki, tym bardziej syn powinien był zapewnić rehabilitację po powrocie. Skoro jej nie zapewnił, to albo nie była potrzebna, albo stan matki się nie pogorszył.

Sprawa I ACa 1364/22 – córka, która zapewniła rehabilitację

W opisywanej sprawie matka, 80-letnia kobieta cierpiąca na chorobę Parkinsona, była w chwili przyjazdu do córki osobą głównie leżącą, borykającą się z odleżyną w okolicach kości ogonowej, wymagającą pomocy przy podstawowych czynnościach życiowych.

Córka zapewniła matce: oddzielny pokój w swoim domu, opiekę lekarza E. O., który zapisał odpowiednie leki i kontrolował leczenie, rehabilitację prowadzoną przez rehabilitanta K. K., który przez ok. 2 godziny dziennie pracował z matką – zaleczał odleżyny i uruchamiał ją ruchowo.

Efekty tej opieki były wymierne. Matka, która przybyła do córki jako osoba leżąca, po kilku miesiącach była w stanie samodzielnie przejść po mieszkaniu. Świadkowie strony powodowej – a więc osoby sprzyjające synowi, nie córce – zeznały zgodnie, że matka po powrocie do P. była osobą chodzącą, w dobrej kondycji psychicznej, w logicznym kontakcie.

Sąd ocenił te okoliczności jednoznacznie: „Pozwana wraz z mężem zapewnili B. K. (2) właściwą opiekę medyczną, tj. lekarską i w zakresie rehabilitacji, a tym samym należycie dbali o jej stan zdrowia.”

Powodowie twierdzili co innego – że matka była zamykana w pokoju, bita przez wnuka, izolowana. Sąd ocenił te twierdzenia jako niepotwierdzone dowodami. Wszystkie zeznania o złym traktowaniu opierały się wyłącznie na relacjach zainteresowanych – rodziny syna – którzy swoją wiedzę czerpali wyłącznie z tego, co matka mówiła po powrocie, gdy już dążyła do odwołania darowizny.

Dlaczego zeznania zainteresowanych stron mają ograniczoną wartość?

Sąd Okręgowy w tej sprawie – a Sąd Apelacyjny go w tym potwierdził – dokonał bardzo ważnego rozróżnienia: między tym, co matka mówiła po powrocie do syna, a tym, co rzeczywiście działo się u córki.

Matka wróciła do P. w maju 1998 roku. Niemal natychmiast po powrocie zaczęła twierdzić, że u córki miała złe warunki. Równocześnie podjęła działania prawne zmierzające do odwołania darowizny. Syn niezwłocznie sporządził testament wykluczający córkę. W tej sytuacji zeznania matki złożone po powrocie – a relacjonowane przez rodzinę syna – były silnie nacechowane motywem odwołania darowizny.

Sąd wyraził to precyzyjnie: „Należy jednak odróżnić kwestię skarg starszej i schorowanej kobiety, od tego czy były one uzasadnione rzeczywistymi okolicznościami pobytu u córki.”

To jest zasada, którą warto zapamiętać: w sporach rodzinnych o odwołanie darowizny sąd nie ocenia wyłącznie tego, co darczyńca mówił po zdarzeniu. Ocenia, co rzeczywiście miało miejsce – i robi to na podstawie dowodów obiektywnych.

Obiektywne dowody opieki – co warto dokumentować?

Jeśli obdarowany sprawuje opiekę nad darczyńcą – szczególnie gdy relacje rodzinne są napięte i istnieje ryzyko późniejszego sporu – warto zadbać o dokumentację.

Dokumentacja medyczna jest najważniejsza. Wizyty u lekarza, recepty, karty informacyjne z rehabilitacji, opinie lekarskie o stanie zdrowia przed i po opiece. Każda wizyta i każdy zakupiony lek powinny być udokumentowane.

Faktury i paragony za leki, pomoce medyczne, usługi rehabilitacyjne – to dowody finansowego zaangażowania w opiekę, trudne do zakwestionowania.

Zeznania lekarzy i rehabilitantów, do których należy zwrócić się z prośbą o wystawienie zaświadczenia lub których dane zachować na wypadek konieczności powołania ich jako świadków.

Zdjęcia i nagrania mogą dokumentować stan darczyńcy przed, w trakcie i po opiece – oczywiście za jego zgodą i z poszanowaniem godności.

Korespondencja z innymi członkami rodziny informująca ich o stanie zdrowia darczyńcy i podejmowanych działaniach opiekuńczych.

Praktyczne wskazówki

Jeśli sprawujesz opiekę nad darczyńcą i obawiasz się, że inni członkowie rodziny mogą kwestionować jakość tej opieki – dokumentuj ją na bieżąco. Dokumentacja medyczna, faktury, zaświadczenia lekarskie i zeznania personelu medycznego są znacznie mocniejszymi dowodami niż zeznania zainteresowanych krewnych.

Jeśli darczyńca po zakończeniu pobytu u Ciebie twierdzi, że był źle traktowany – weź pod uwagę, że sąd oceni te twierdzenia w kontekście całości okoliczności. Obiektywna poprawa stanu zdrowia darczyńcy jest jednym z najsilniejszych dowodów na to, że opieka była sprawowana należycie.

Pamiętaj, że sąd jest świadomy dynamiki konfliktów rodzinnych i nie traktuje zeznań zainteresowanych stron jako jedynego źródła prawdy. Obiektywne dowody – dokumentacja medyczna, zeznania lekarzy, stan zdrowia darczyńcy – mają pierwszorzędne znaczenie.

FAQ

Jak sąd ocenia, czy obdarowany sprawował opiekę nad darczyńcą należycie? Na podstawie obiektywnych dowodów: dokumentacji medycznej, zeznań lekarzy i rehabilitantów, stanu zdrowia darczyńcy przed i po opiece, ciągłości opieki po zakończeniu pobytu u obdarowanego. Zeznania zainteresowanych stron mają pomocnicze znaczenie i są oceniane z uwzględnieniem ich motywacji.

Czy poprawa stanu zdrowia darczyńcy podczas pobytu u obdarowanego jest dowodem należytej opieki? Tak – i jest to jeden z najsilniejszych obiektywnych dowodów. W sprawie I ACa 1364/22 poprawa stanu zdrowia matki podczas pobytu u córki była kluczowym argumentem przemawiającym przeciwko uznaniu zachowania córki za rażącą niewdzięczność.

Co jeśli darczyńca po powrocie do innego krewnego twierdzi, że był źle traktowany u obdarowanego? Sąd odróżnia twierdzenia darczyńcy od rzeczywistości. Jeśli twierdzenia te pojawiają się w kontekście dążenia do odwołania darowizny i są relacjonowane przez zainteresowanych krewnych, sąd ocenia je z dużą rezerwą. Obiektywne dowody mają pierwszeństwo przed subiektywną relacją darczyńcy.

Jakie dokumenty warto zbierać, sprawując opiekę nad darczyńcą? Dokumentację medyczną, faktury za leki i rehabilitację, zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia, dane kontaktowe lekarzy i rehabilitantów, korespondencję z innymi członkami rodziny informującą o stanie zdrowia darczyńcy. Wszystko to może być bezcenne w razie późniejszego sporu.

Czy brak kontynuacji rehabilitacji po powrocie darczyńcy do innego krewnego ma znaczenie dla sprawy? Tak. W opisywanej sprawie sąd uznał brak kontynuacji rehabilitacji po powrocie matki do syna za dowód na to, że jej stan zdrowia nie pogorszył się podczas pobytu u córki. Gdyby pobyt u córki pogorszył stan zdrowia, syn tym bardziej powinien był zapewnić rehabilitację.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa jest indywidualna i wymaga analizy konkretnych okoliczności.

Zapraszamy do Kancelarii Prawnej Kowalak Jędrzejewska i Partnerzy: Radca Prawny Bartosz Kowalak, Adwokat Michalina Koligot ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 2224963 www.prawospadkowepoznan.pl