Odrzucenie spadku po terminie – czy można naprawić ten błąd?

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa spadkowa jest indywidualna – zapraszamy do kontaktu z kancelarią.

Szybka odpowiedź: Tak. Jeżeli nie odrzuciłeś spadku w terminie lub złożyłeś oświadczenie o przyjęciu spadku pod wpływem błędu co do składu masy spadkowej, możesz złożyć w sądzie wniosek o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia woli. Podstawę prawną stanowi art. 1019 KC. Wniosek należy złożyć w ciągu roku od dnia wykrycia błędu.

Bartosz Kowalak – radca prawny Prawo spadkowe

Spis treści:

Termin na odrzucenie spadku – ile masz czasu?
Co się dzieje, gdy termin minie?
Dziedziczenie przed i po 18 października 2015 r. – kluczowa różnica
Uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia – jak to działa?
Co trzeba wykazać przed sądem?
Termin na złożenie wniosku o uchylenie się od skutków
Praktyczne wskazówki
FAQ

Termin na odrzucenie spadku – ile masz czasu?

Spadek można odrzucić w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku. W praktyce oznacza to najczęściej dzień, w którym dowiedziałeś się o śmierci spadkodawcy – jeśli dziedziczysz z ustawy jako jego krewny.

Sytuacja jest nieco bardziej złożona, gdy do dziedziczenia dochodzi w szczególnych okolicznościach. Sześciomiesięczny termin zaczyna biec od innego momentu, gdy:

dowiedziałeś się o uznaniu za niegodnego dziedziczenia innego spadkobiercy, który był przed Tobą,
dowiedziałeś się, że osoba będąca „bliższym” spadkobiercą odrzuciła spadek,
powziąłeś wiadomość, że zostałeś powołany do spadku na podstawie testamentu.

Termin sześciu miesięcy jest terminem zawitym – jego upływ wywołuje skutki prawne niezależnie od tego, czy wiedziałeś o tej zasadzie, czy nie.

Co się dzieje, gdy termin minie?

Jeśli w ciągu sześciu miesięcy nie złożysz żadnego oświadczenia – ani o przyjęciu, ani o odrzuceniu spadku – skutek zależy od tego, kiedy zmarł spadkodawca.

Jest to zagadnienie, które po cichu dotknęło wiele polskich rodzin. Wyobraź sobie sytuację, w której od lat nie masz kontaktu z bratem, który prowadził hulaszcze życie i zaciągał długi. Słyszysz, że nie żyje. Wiesz, że nie miał nic. Nie składasz żadnego oświadczenia, bo po co – nie ma czego dziedziczyć. Po kilku latach przychodzi wezwanie z sądu: okazuje się, że brat miał zaległości czynszowe, kredyt w banku, długi wobec wierzycieli. I to wszystko – zgodnie z prawem – stało się Twoją własnością.

Uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia – jak to działa?

Polskie prawo nie pozostawia osoby, która popełniła błąd, bez wyjścia. Art. 1019 KC przewiduje możliwość uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie – jeżeli niezłożenie było wynikiem błędu.

Procedura wymaga złożenia w sądzie wniosku o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia woli. To odrębne postępowanie sądowe – nie wystarczy pismo do komornika ani deklaracja złożona w rozmowie z wierzycielem.

W toku postępowania sąd szczegółowo bada, dlaczego nie złożyłeś oświadczenia w terminie. Sędzia będzie dopytywał o okoliczności śmierci spadkodawcy, o stan Twojej wiedzy co do jego sytuacji majątkowej i finansowej, o relacje łączące Was za jego życia.

Jeśli sąd uzna Twój wniosek, możesz wówczas złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku – skuteczne z mocą wsteczną.

Co trzeba wykazać przed sądem?

Sąd uwzględni wniosek, jeśli wykażesz spełnienie dwóch kluczowych warunków.

Błąd co do składu masy spadkowej. Musisz wykazać, że nie wiedziałeś o długach spadkodawcy i że Twoja nieświadomość była usprawiedliwiona okolicznościami. Typowe sytuacje: brak kontaktu ze spadkodawcą przez wiele lat, nieznajomość jego sytuacji finansowej, brak jakichkolwiek informacji o zaciągniętych przez niego zobowiązaniach.

Dochowanie należytej staranności. Sąd oczekuje, że po dowiedzeniu się o śmierci spadkodawcy podjąłeś aktywne kroki zmierzające do ustalenia składu jego majątku – odwiedziłeś bank, próbowałeś uzyskać informacje od zarządcy nieruchomości lub wspólnoty mieszkaniowej, przejrzałeś korespondencję zmarłego, skontaktowałeś się z dostawcami mediów. Bierna postawa – „nie wiedziałem i nie sprawdzałem” – może nie wystarczyć.

Samo nieposiadanie kontaktu ze spadkodawcą nie zwalnia z obowiązku podjęcia próby ustalenia jego sytuacji majątkowej po dowiedzeniu się o jego śmierci. Sąd będzie oceniał, co zrobiłeś w ciągu tych sześciu miesięcy.

Termin na złożenie wniosku o uchylenie się od skutków

To element, który bywa zaniedbywany – ze szkodą dla wnioskodawców. Wniosek o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia należy złożyć w ciągu roku od dnia, w którym wykryłeś błąd – czyli od dnia, w którym dowiedziałeś się o istnieniu długów spadkodawcy.

Termin roczny jest terminem zawitym. Jego upływ oznacza definitywną utratę możliwości naprawienia błędu. Dlatego gdy tylko dowiesz się o długach odziedziczonego spadku, powinieneś działać niezwłocznie – najlepiej od razu skonsultować się z prawnikiem i złożyć wniosek.

Warto też pamiętać, że samo dowiedzenie się o wezwaniu do zapłaty od komornika lub wierzyciela uruchamia bieg tego rocznego terminu. Czekanie na kolejne pisma lub dalsze wyjaśnienia może skończyć się utratą prawa do uchylenia się.

Praktyczne wskazówki

Gdy dowiadujesz się o śmierci kogokolwiek, po kim możesz dziedziczyć – nawet jeśli jesteście skłóceni, nawet jeśli od lat nie macie kontaktu – sprawdź jak najszybciej, czy zmarły miał długi. Skontaktuj się z bankiem, sprawdź BIK na wniosek sądu prowadzącego postępowanie, zapytaj w urzędzie gminy o zaległości podatkowe, sprawdź w spółdzielni lub wspólnocie mieszkaniowej, czy były zaległości czynszowe.

Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do stanu majątkowego spadkodawcy – złóż oświadczenie o odrzuceniu spadku lub o przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza. Możesz to zrobić u notariusza lub w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania. Bezpłatna i szybka wizyta u notariusza może uchronić Cię przed latami problemów finansowych.

Jeśli termin już minął i dowiedziałeś się o długach – nie czekaj. Każdy dzień zwłoki to dzień bliżej do upływu rocznego terminu na złożenie wniosku o uchylenie się od skutków.

FAQ

Ile mam czasu na odrzucenie spadku? Sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku – najczęściej od dnia śmierci spadkodawcy. Termin ten jest terminem zawitym i nie podlega przedłużeniu.

Co się stanie, jeśli nie złożę żadnego oświadczenia w terminie? To zależy od daty śmierci spadkodawcy. Jeśli zmarł po 18 października 2015 r. – dziedziczysz z dobrodziejstwem inwentarza i odpowiadasz za długi tylko do wartości aktywów spadku. Jeśli zmarł przed tą datą – przyjmujesz spadek wprost, z pełną odpowiedzialnością za długi z całego swojego majątku.

Czy można naprawić błąd polegający na nieodrzeceniu spadku w terminie? Tak. Art. 1019 KC pozwala złożyć wniosek o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia, jeżeli było ono wynikiem błędu co do składu masy spadkowej. Wniosek należy złożyć w ciągu roku od wykrycia błędu.

Co trzeba wykazać, żeby sąd uwzględnił wniosek o uchylenie się od skutków? Przede wszystkim – że nie wiedziałeś o długach spadkodawcy i że Twoja nieświadomość była usprawiedliwiona okolicznościami. Sąd ocenia też, czy po dowiedzeniu się o śmierci spadkodawcy podjąłeś aktywne kroki zmierzające do ustalenia jego sytuacji majątkowej.

Czy dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza chroni przed wszystkimi długami? Nie w każdej sytuacji. Dziedzicząc z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiadasz za długi spadkowe do wysokości aktywów spadku – ale musisz te aktywa wskazać i rozliczyć. Jeśli majątek spadkodawcy jest trudny do zbycia lub jego wartość jest trudna do ustalenia, praktyczna realizacja tej ochrony może być skomplikowana.

Czy można odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka? Tak, ale w imieniu małoletniego działają jego przedstawiciele ustawowi – rodzice. Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, co oznacza konieczność uzyskania zgody sądu opiekuńczego.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa spadkowa wymaga indywidualnej analizy okoliczności i dokumentów.

Zapraszamy do Kancelarii Prawnej Kowalak Jędrzejewska i Partnerzy: Radca Prawny Bartosz Kowalak, Adwokat Michalina Koligot ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 2224963 www.prawospadkowepoznan.pl