Odwołanie darowizny – kto i jak musi złożyć oświadczenie?

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa jest indywidualna – zapraszamy do kontaktu z kancelarią.

Szybka odpowiedź: Oświadczenie o odwołaniu darowizny składa darczyńca – osobiście lub przez pełnomocnika z właściwym umocowaniem materialnoprawnym. Zgodnie z art. 900 KC oświadczenie musi być złożone obdarowanemu na piśmie. Nie wymaga formy aktu notarialnego, ale musi dotrzeć do obdarowanego – samo sporządzenie pisma bez jego doręczenia nie wywołuje skutków prawnych.

Spis treści:

Kto może odwołać darowiznę?
Forma oświadczenia – co mówi art. 900 KC?
Czy oświadczenie musi być złożone notarialnie?
Do kogo kieruje się oświadczenie?
Jak skutecznie doręczyć oświadczenie?
Co powinno zawierać oświadczenie o odwołaniu darowizny?
Skutki skutecznego odwołania darowizny
Praktyczne wskazówki
FAQ

Kto może odwołać darowiznę?

Prawo do odwołania darowizny przysługuje wyłącznie darczyńcy – osobie, która dokonała darowizny. Jest to uprawnienie ściśle osobiste, związane z konkretnym stosunkiem prawnym między darczyńcą a obdarowanym.

Jeśli darowizny dokonało kilka osób łącznie – na przykład małżonkowie darujący nieruchomość dziecku – każde z nich może odwołać darowiznę w zakresie swojego udziału. W praktyce najczęściej oboje darczyńcy działają wspólnie, składając jedno wspólne oświadczenie.

Darczyńca może działać przez pełnomocnika – ale wyłącznie przez osobę dysponującą właściwym pełnomocnictwem materialnoprawnym, obejmującym wyraźnie umocowanie do odwołania konkretnej darowizny.

Forma oświadczenia – co mówi art. 900 KC?

Artykuł 900 KC jest w tej kwestii jednoznaczny: odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie.

Wymaganie formy pisemnej jest bezwzględne – ustne odwołanie darowizny jest nieskuteczne, nawet jeśli zostało powiedziane wprost i w obecności świadków. Sąd Najwyższy w wyroku z 8 maja 1997 r. (sygn. II CKN 146/97) potwierdził, że odwołanie darowizny musi nastąpić przez pisemne oświadczenie złożone obdarowanemu.

Co istotne – forma pisemna jest wymagana jako przesłanka skuteczności oświadczenia, nie jako warunek ważności umowy darowizny. Sama umowa darowizny nieruchomości musi być zawarta w formie aktu notarialnego, ale jej odwołanie – już nie.

Pismo zawierające oświadczenie o odwołaniu powinno być podpisane przez darczyńcę własnoręcznie. Kopia, skan czy wydruk podpisany przez pełnomocnika bez właściwego umocowania nie wystarczy.

Czy oświadczenie musi być złożone notarialnie?

Nie. Odwołanie darowizny nie wymaga formy aktu notarialnego – nawet jeśli przedmiotem darowizny była nieruchomość. Art. 900 KC wymaga wyłącznie formy pisemnej.

Jest to rozróżnienie, które budzi zdziwienie u wielu klientów. Skoro darowizna nieruchomości wymagała aktu notarialnego, wydaje się logiczne, że jej odwołanie też powinno taką formę mieć. Tymczasem ustawodawca przewidział dla odwołania łagodniejszy wymóg formalny – wystarczy zwykłe pismo.

Praktycznie jednak warto rozważyć sporządzenie oświadczenia przed notariuszem lub przynajmniej z notarialnie poświadczonym podpisem – szczególnie gdy obdarowany kwestionuje autentyczność podpisu darczyńcy lub gdy darczyńca jest osobą starszą, chorą, której stan zdrowia może być w przyszłości kwestionowany.

Do kogo kieruje się oświadczenie?

Oświadczenie o odwołaniu darowizny musi być skierowane i dostarczone obdarowanemu. Nie wystarczy sporządzić pisma i trzymać je w szufladzie – oświadczenie wywołuje skutki prawne dopiero wtedy, gdy dotrze do adresata w sposób umożliwiający mu zapoznanie się z jego treścią.

Wynika to z ogólnej zasady składania oświadczeń woli zawartej w art. 61 KC: oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią.

Jeśli darowizna została dokonana na rzecz kilku obdarowanych – oświadczenie o odwołaniu musi dotrzeć do każdego z nich oddzielnie. Brak doręczenia choćby jednemu z obdarowanych oznacza nieskuteczność odwołania w jego zakresie.

Jeśli obdarowany jest małoletni – oświadczenie składa się jego przedstawicielom ustawowym, czyli rodzicom.

Jak skutecznie doręczyć oświadczenie?

Doręczenie oświadczenia o odwołaniu darowizny jest kwestią, którą warto potraktować z należytą starannością – bo to właśnie data i fakt doręczenia będą przedmiotem dowodzenia w ewentualnym procesie.

Najbezpieczniejsze formy doręczenia to list polecony za potwierdzeniem odbioru – przesyłka rejestrowana z podpisem odbiorcy na zwrotnym poświadczeniu odbioru stanowi dowód zarówno daty nadania, jak i daty i faktu doręczenia. Doręczenie osobiste za pokwitowaniem – wręczenie pisma obdarowanemu w obecności świadka, który potwierdzi datę i fakt doręczenia.

Co powinno zawierać oświadczenie o odwołaniu darowizny?

Prawidłowo sporządzone oświadczenie o odwołaniu darowizny powinno zawierać następujące elementy:

Oznaczenie darczyńcy – imię, nazwisko, adres, PESEL lub inne dane identyfikujące. Oznaczenie obdarowanego – analogicznie. Dokładne określenie darowizny, która jest odwoływana – przedmiot darowizny, data zawarcia umowy, ewentualnie numer aktu notarialnego lub numer księgi wieczystej nieruchomości. Wyraźne oświadczenie o odwołaniu darowizny – sformułowanie jednoznacznie wskazujące, że darczyńca odwołuje dokonaną darowiznę. Wskazanie przyczyny odwołania – rażąca niewdzięczność obdarowanego – z opisem konkretnych zachowań stanowiących jej podstawę. Wezwanie do zwrotu przedmiotu darowizny – w określonym terminie, z podaniem numeru rachunku bankowego do przelewu lub miejsca wydania rzeczy. Data i własnoręczny podpis darczyńcy.

Sąd przy rozpoznawaniu sprawy o zwrot darowizny bada, czy okoliczności wskazane przez darczyńcę w oświadczeniu rzeczywiście miały miejsce. Dlatego opis przyczyn odwołania powinien być konkretny i oparty na faktach, a nie ogólnikowy.

Skutki skutecznego odwołania darowizny

Skuteczne odwołanie darowizny powoduje, że obdarowany jest zobowiązany do zwrotu przedmiotu darowizny. Zgodnie z art. 898 § 2 KC zwrot powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Jeśli obdarowany nadal posiada przedmiot darowizny – powinien go wydać darczyńcy. Jeśli go zbył, zużył lub utracił – odpowiada do wysokości aktualnego wzbogacenia lub – od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie – na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.

Samo oświadczenie o odwołaniu nie przenosi własności nieruchomości z powrotem na darczyńcę. Do tego konieczne jest złożenie przez obdarowanego oświadczenia woli o przeniesieniu własności – albo zastępcze orzeczenie sądu w trybie art. 64 KC, gdy obdarowany odmawia współpracy.

Stąd właśnie powództwo o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli – jak w obu opisanych sprawach poznańskich – jest standardowym krokiem następującym po skutecznym odwołaniu darowizny, gdy obdarowany odmawia dobrowolnego zwrotu.

Praktyczne wskazówki

Zanim złożysz oświadczenie o odwołaniu darowizny – sprawdź, czy roczny termin jeszcze nie upłynął. Termin biegnie od dnia, w którym dowiedziałeś się o zachowaniu uzasadniającym odwołanie.

Zadbaj o formę pisemną i własnoręczny podpis. Oświadczenie ustne, e-mailowe bez kwalifikowanego podpisu elektronicznego czy telefoniczne – nie wywołują skutków prawnych.

Zadbaj o doręczenie z potwierdzeniem – list polecony za zwrotnym potwierdzeniem odbioru to minimum. Zachowaj kopię pisma i dowód nadania.

Jeśli działasz przez pełnomocnika – upewnij się, że dysponuje on pełnomocnictwem materialnoprawnym wyraźnie obejmującym odwołanie darowizny. Pełnomocnictwo procesowe ani ogólne nie wystarczą.

FAQ

Kto może złożyć oświadczenie o odwołaniu darowizny? Wyłącznie darczyńca – osobiście lub przez pełnomocnika dysponującego właściwym pełnomocnictwem materialnoprawnym. W niektórych przypadkach także jego spadkobiercy.

Czy odwołanie darowizny wymaga formy aktu notarialnego? Nie. Art. 900 KC wymaga wyłącznie formy pisemnej. Nawet jeśli przedmiotem darowizny była nieruchomość – oświadczenie o odwołaniu może być złożone w zwykłej formie pisemnej z własnoręcznym podpisem darczyńcy.

Kiedy oświadczenie o odwołaniu darowizny wywołuje skutki prawne? Z chwilą gdy dotarło do obdarowanego w sposób umożliwiający mu zapoznanie się z jego treścią – zgodnie z art. 61 KC. Sam fakt sporządzenia pisma bez jego doręczenia nie wywołuje żadnych skutków.

Co powinno zawierać oświadczenie o odwołaniu darowizny? Dane stron, dokładne określenie darowizny, wyraźne oświadczenie o jej odwołaniu, opis przyczyn odwołania, wezwanie do zwrotu przedmiotu darowizny oraz datę i własnoręczny podpis darczyńcy.

Co zrobić, gdy obdarowany odmawia zwrotu darowizny po jej odwołaniu? Konieczne jest wytoczenie powództwa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w trybie art. 64 KC. Prawomocne orzeczenie sądu zastępuje oświadczenie woli obdarowanego i stanowi podstawę do przeniesienia własności.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa jest indywidualna i wymaga analizy konkretnych okoliczności.

Zapraszamy do Kancelarii Prawnej Kowalak Jędrzejewska i Partnerzy: Radca Prawny Bartosz Kowalak, Adwokat Michalina Koligot ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 2224963 www.prawospadkowepoznan.pl