Powaga rzeczy osądzonej w sprawach o zasiedzenie — kiedy można złożyć nowy wniosek po przegranej?

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Szybka odpowiedź: Oddalenie wniosku o zasiedzenie nie blokuje złożenia nowego wniosku, jeśli nowy wniosek dotyczy innego terminu zasiedzenia, innego kręgu osób lub innych udziałów. Powaga rzeczy osądzonej (res iudicata) zachodzi tylko przy tożsamości żądania i jego podstawy faktycznej. Potwierdził to Sąd Okręgowy w Poznaniu w postanowieniu z dnia 9 września 2016 r. (sygn. XV Ca 435/16), powołując się na postanowienie SN z dnia 25.03.2015r. (II CSK 226/14).

Spis treści

Co to jest powaga rzeczy osądzonej i jak działa w postępowaniu nieprocesowym?
Kiedy nowy wniosek o zasiedzenie jest dopuszczalny?
Sprawa poznańska — dwa postępowania, dwa różne żądania
Co można zmienić we wniosku, żeby uniknąć odrzucenia?
Praktyczne wnioski — jak zaplanować kolejną sprawę po przegranej?
FAQ

Co to jest powaga rzeczy osądzonej i jak działa w postępowaniu nieprocesowym?

Powaga rzeczy osądzonej (res iudicata) to zasada procesowa, zgodnie z którą prawomocne orzeczenie sądu wiąże strony i inne osoby, a sprawa, która raz została prawomocnie rozstrzygnięta, nie może być ponownie rozpoznawana. Jej celem jest ochrona pewności prawnej i zapobieganie mnożeniu postępowań w tej samej sprawie.

W postępowaniu nieprocesowym — w tym w sprawach o zasiedzenie — powaga rzeczy osądzonej zachodzi, gdy zachodzi tożsamość: przedmiotu żądania oraz jego podstawy faktycznej. Jeżeli choćby jeden z tych elementów jest różny, sprawa nie jest tą samą i nowe postępowanie jest dopuszczalne.

Sąd Okręgowy w Poznaniu w postanowieniu z dnia 9 września 2016 r. (sygn. XV Ca 435/16) przywołał postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25.03.2015r. (II CSK 226/14, LEX nr 1677167), zgodnie z którym „do przyjęcia stanu powagi rzeczy osądzonej konieczne jest ustalenie identyczności żądania i jego podstawy faktycznej.”

Kiedy nowy wniosek o zasiedzenie jest dopuszczalny?

Z przytoczonej zasady wynikają konkretne, praktyczne wnioski. Nowy wniosek o zasiedzenie jest dopuszczalny — a poprzednia sprawa nie tworzy powagi rzeczy osądzonej — gdy:

nowy wniosek dotyczy innego terminu zasiedzenia — np. poprzedni wniosek żądał stwierdzenia zasiedzenia z datą wcześniejszą, nowy wskazuje na datę późniejszą, po upływie kolejnego okresu posiadania samoistnego; nowy wniosek dotyczy innego kręgu osób — np. poprzedni wniosek żądał zasiedzenia na rzecz jednej osoby, nowy — na rzecz kilku osób lub innych osób; nowy wniosek dotyczy innych udziałów — np. poprzedni żądał całości nieruchomości, nowy — konkretnych udziałów ułamkowych.

Każda z tych różnic powoduje, że żądanie nie jest tożsame z poprzednim i sąd nie może odrzucić nowego wniosku z powołaniem się na powagę rzeczy osądzonej.

Sprawa poznańska — dwa postępowania, dwa różne żądania

W omawianej sprawie wnioskodawczyni przeszła przez dwa postępowania o zasiedzenie tej samej nieruchomości.

Pierwsze postępowanie (sygn. IX Ns — 2012 r.) dotyczyło stwierdzenia, że wnioskodawczyni i jej mąż nabyli nieruchomość przez zasiedzenie do wspólności majątkowej małżeńskiej z dniem 15 kwietnia 1998 r. Wniosek został oddalony — sąd ustalił, że posiadanie samoistne w tamtym terminie przysługiwało teściom wnioskodawczyni, nie jej i mężowi.

Drugie postępowanie (sygn. XV Ca 435/16 — rozpatrywane przez Sąd Okręgowy) dotyczyło stwierdzenia, że wnioskodawczyni oraz uczestnicy W. K. i S. K. nabyli nieruchomość przez zasiedzenie w udziałach po 1/3 z dniem 12 października 2014 r. — a więc inny termin, inny krąg osób i inne udziały.

Sąd Rejonowy rozważał, czy nie zachodzi stan powagi rzeczy osądzonej, i doszedł do wniosku, że nie: „Mianowicie w niniejszej sprawie przedmiotem roszczenia było stwierdzenie, że W. K., W. K. i S. K. nabyli przez zasiedzenie własność nieruchomości w udziałach po 1/3 każdy z nich z dniem 12.10.2014r. Zatem żądanie dotyczyło innego terminu oraz innego kręgu osób, a nadto obejmowało prawo własności o innym stosunku udziałów aniżeli w sprawie (poprzedniej). Sąd podzielił pogląd Sądu Najwyższego, w myśl którego do przyjęcia stanu powagi rzeczy osądzonej konieczne jest ustalenie identyczności żądania i jego podstawy faktycznej. W odniesieniu do przedmiotu roszczenia nie występował zatem stan powagi rzeczy osądzonej i sprawa podlegała dalszemu rozpoznaniu.”

Co można zmienić we wniosku, żeby uniknąć odrzucenia?

Z omówionej analizy wynika kilka praktycznych wniosków dla osoby, której poprzedni wniosek o zasiedzenie został oddalony:

Zmiana daty zasiedzenia — jeśli termin wskazany w poprzednim wniosku okazał się za wczesny, a od tamtego czasu upłynął kolejny okres posiadania samoistnego, można złożyć nowy wniosek z późniejszą datą. Żądanie jest inne, bo dotyczy innego momentu nabycia własności.

Zmiana kręgu osób — jeśli poprzedni wniosek żądał zasiedzenia na rzecz jednej osoby, nowy może wskazać więcej osób jako współnabywców (np. po śmierci jednego z posiadaczy i dziedziczeniu po nim przez pozostałych).

Zmiana przedmiotu zasiedzenia — jeśli poprzedni wniosek dotyczył całości nieruchomości, nowy może dotyczyć konkretnych udziałów ułamkowych należących do konkretnych współwłaścicieli. To inne żądanie i inna podstawa faktyczna.

Praktyczne wnioski — jak zaplanować kolejną sprawę po przegranej?

Oddalenie wniosku o zasiedzenie nie jest definitywnym końcem drogi. Należy jednak dokładnie zanalizować przyczyny oddalenia i odpowiednio przeformułować nowe żądanie.

Jeśli sąd ustalił, że posiadanie samoistne przysługiwało innej osobie niż wskazana we wniosku — należy złożyć nowy wniosek wskazując właściwą osobę. Jeśli termin był za wczesny — należy poczekać na upływ właściwego okresu i złożyć nowy wniosek z późniejszą datą. Jeśli wniosek dotyczył całości nieruchomości, a wnioskodawca okazał się współwłaścicielem — należy zreformułować żądanie jako zasiedzenie udziałów pozostałych współwłaścicieli.

W każdym przypadku przed złożeniem nowego wniosku należy przeprowadzić postępowanie spadkowe po właścicielu nieruchomości, by ustalić aktualny krąg właścicieli i wielkość udziałów.

FAQ

Czy oddalenie wniosku o zasiedzenie tworzy powagę rzeczy osądzonej? Tak, ale tylko w zakresie tożsamego żądania i tożsamej podstawy faktycznej. Jeśli nowy wniosek dotyczy innego terminu, innych osób lub innych udziałów — nie ma przeszkód do jego rozpoznania.

Ile razy można składać wnioski o zasiedzenie tej samej nieruchomości? Tyle razy, ile żądanie jest różne od poprzedniego — inny termin, inne osoby, inne udziały. Przepisy nie ograniczają liczby wniosków, pod warunkiem że kolejne żądania nie są tożsame z już osądzonymi.

Czy można złożyć nowy wniosek o zasiedzenie z datą późniejszą niż w poprzednim wniosku? Tak — i jest to najczęstszy przypadek. Jeśli poprzedni wniosek dotyczył daty, na którą termin zasiedzenia jeszcze nie upłynął lub posiadanie nie było samoistne, nowy wniosek może wskazać późniejszą datę po upływie wymaganego okresu.

Czy wniosek oddalony z powodu braku postępowania spadkowego tworzy powagę rzeczy osądzonej? Tak, ale wyłącznie co do tożsamego żądania. Po przeprowadzeniu postępowania spadkowego i prawidłowym ustaleniu kręgu właścicieli można złożyć nowy wniosek — który, jeśli dotyczy innych osób lub udziałów, nie jest objęty powagą rzeczy osądzonej.

Zapraszamy do kontaktu z kancelarią w sprawach o zasiedzenie nieruchomości.

Kancelaria KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań tel.: +48 61 222 49 63 kancelaria@prawnikpoznanski.pl www.prawospadkowepoznan.pl

Autorem artykułu jest radca prawny Bartosz Kowalak.