Roczny termin na odwołanie darowizny – jak go nie przegapić?

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa jest indywidualna – zapraszamy do kontaktu z kancelarią.

Szybka odpowiedź: Darczyńca ma rok na odwołanie darowizny z tytułu rażącej niewdzięczności – licząc od dnia, w którym dowiedział się o zachowaniu obdarowanego uzasadniającym odwołanie. Jest to termin zawity, po którego upływie prawo wygasa bezpowrotnie. Nieważne oświadczenie złożone przed upływem terminu nie przerywa jego biegu.

Spis treści:

Czym jest termin zawity i dlaczego jest groźniejszy od przedawnienia?
Od kiedy biegnie roczny termin?
Termin a wielokrotne zachowania obdarowanego
Jak termin wpłynął na wynik spraw z Poznania?
Czy termin można przerwać lub zawiesić?
Co zrobić, gdy termin właśnie upływa?
Praktyczne wskazówki
FAQ

Czym jest termin zawity i dlaczego jest groźniejszy od przedawnienia?

Roczny termin z art. 899 § 3 KC to termin zawity – zbliżony do prekluzji. Różni się od terminu przedawnienia w sposób fundamentalny.

Przy przedawnieniu – po upływie terminu roszczenie nadal istnieje, ale dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia i sąd uwzględnia go na jego żądanie. Uprawniony może więc wytoczyć powództwo po terminie – ryzykuje tylko, że pozwany podniesie zarzut.

Przy terminie zawitym – po upływie terminu prawo wygasa z mocy samego prawa, automatycznie. Sąd bierze wygaśnięcie prawa pod uwagę z urzędu, bez potrzeby podnoszenia zarzutu przez drugą stronę. Darczyńca, który przegapił roczny termin, traci prawo do odwołania darowizny bezpowrotnie – bez żadnych wyjątków i bez możliwości przywrócenia terminu.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 7 lipca 2016 r. (sygn. I ACa 110/16) wyraźnie wskazał: uprawnienia darczyńcy do odwołania darowizny mogą być realizowane tylko w zamkniętym przedziale czasu. Odwołanie jest skuteczne, jeśli dotrze do obdarowanego. Na realizację uprawnienia przewidziano roczny termin, po upływie którego roszczenie wygasa.

Od kiedy biegnie roczny termin?

Termin roczny biegnie od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego – czyli o zachowaniu uzasadniającym odwołanie darowizny. Nie chodzi o datę samego zachowania, lecz o datę powzięcia o nim wiadomości przez darczyńcę.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Jeśli obdarowany dopuścił się rażącej niewdzięczności w lutym, a darczyńca dowiedział się o tym dopiero w czerwcu – termin roczny biegnie od czerwca, nie od lutego.

Wymagana wiedza darczyńcy musi być rzeczywista i konkretna. Nieokreślone podejrzenia czy domysły nie uruchamiają biegu terminu. Musi to być wiedza o konkretnym zachowaniu, które – oceniane rozsądnie – stanowi rażącą niewdzięczność.

W sprawie XII C 120/17 Sąd Okręgowy w Poznaniu ustalił, że termin roczny biegł najpóźniej od 15 kwietnia 2016 r. – czyli od dnia złożenia wniosku o pełnomocnika z urzędu. W tej bowiem dacie powódka posiadała wiedzę o zachowaniu córki i zdecydowała się na podjęcie kroków prawnych. Oświadczenie o odwołaniu darowizny złożono w piśmie z 10 stycznia 2017 r. – a więc po upływie rocznego terminu.

Termin a wielokrotne zachowania obdarowanego

W praktyce rażąca niewdzięczność rzadko jest jednorazowym zdarzeniem. Często chodzi o ciąg zachowań rozciągniętych w czasie – wielomiesięczne zaniedbywanie darczyńcy, stopniowe pogarszanie relacji, kolejne odmowy pomocy.

W takich przypadkach kluczowe jest ustalenie, od kiedy darczyńca wiedział o zachowaniu uzasadniającym odwołanie darowizny. Jeżeli rażąca niewdzięczność przejawiała się w sposób ciągły – termin biegnie od chwili, gdy darczyńca uzyskał wiedzę o tym zachowaniu jako całości, ocenianej jako rażąco niewdzięczna.

Warto jednak pamiętać, że termin roczny biegnie oddzielnie dla każdego odrębnego zdarzenia. Jeśli po upływie roku od pierwszego zdarzenia dojdzie do kolejnego – nowy termin roczny biegnie od nowego zdarzenia. Darczyńca nie może jednak „reanimować” przedawnionego zdarzenia przez powołanie się na nowe.

Jak termin wpłynął na wynik spraw z Poznania?

W sprawie XII C 120/17 roczny termin okazał się jednym z kluczowych argumentów przemawiających za oddaleniem powództwa. Sąd ustalił, że powódka wiedziała o zachowaniu córki i podjęła decyzję o dochodzeniu swoich praw najpóźniej w kwietniu 2016 r. Oświadczenie o odwołaniu darowizny – sporządzone przez adwokata z urzędu – dotarło do pozwanych w piśmie z 10 stycznia 2017 r.

Od kwietnia 2016 r. do stycznia 2017 r. minęło ponad dziewięć miesięcy – termin jeszcze nie upłynął. Ale oświadczenie okazało się nieskuteczne z innego powodu: pełnomocnik nie miał właściwego umocowania materialnoprawnego. Skutecznego oświadczenia nie złożono przed upływem roku od daty powzięcia wiedzy – termin upłynął bezskutecznie.

To przykład podwójnej pułapki: wadliwe pełnomocnictwo i upływ terminu zawitego. Każdy z tych błędów z osobna mógłby przekreślić szanse na odwołanie darowizny.

Czy termin można przerwać lub zawiesić?

Termin zawity – w przeciwieństwie do terminu przedawnienia – co do zasady nie podlega przerwaniu ani zawieszeniu.

Jedynym sposobem na „zachowanie” prawa do odwołania jest złożenie skutecznego oświadczenia materialnoprawnego – na piśmie, przez właściwie umocowaną osobę, doręczonego obdarowanemu – przed upływem roku od powzięcia wiedzy o rażącej niewdzięczności.

Warto też wiedzieć, że termin roczny to termin na złożenie oświadczenia o odwołaniu – nie na wytoczenie powództwa. Można złożyć oświadczenie na tydzień przed upływem terminu, a pozew wytoczyć kilka miesięcy później. Ważne, żeby oświadczenie dotarło do obdarowanego w terminie.

Co zrobić, gdy termin właśnie upływa?

Jeśli roczny termin zbliża się do końca, a sprawa nie jest jeszcze w pełni przygotowana – priorytetem jest złożenie skutecznego oświadczenia o odwołaniu darowizny, nawet jeśli nie wszystkie dowody zostały jeszcze zebrane.

Oświadczenie można uzupełnić o opis przyczyn odwołania na późniejszym etapie – w pozwie lub w toku procesu. To, co jest bezpowrotnie tracone po upływie terminu, to samo prawo do odwołania – nie zaś możliwość doprecyzowania jego podstaw.

Zadbaj o natychmiastowe doręczenie – wyślij oświadczenie listem poleconym za potwierdzeniem odbioru lub doręcz osobiście za pokwitowaniem. Data nadania listu poleconego może nie być wystarczająca – liczy się data dotarcia pisma do adresata w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią.

Praktyczne wskazówki

Zaraz po powzięciu wiedzy o rażącej niewdzięczności obdarowanego zaznacz datę w kalendarzu i odlicz rok. Nie czekaj na zebranie wszystkich dowodów, na opinię prawnika, na „właściwy moment.” Termin nie czeka.

Jeśli działasz przez pełnomocnika – upewnij się, że ma właściwe umocowanie i że oświadczenie zostanie złożone przed upływem terminu. Wadliwe pełnomocnictwo sprawia, że oświadczenie jest nieważne – i nie przerywa biegu terminu.

Jeśli jesteś prawnikiem prowadzącym taką sprawę – w pierwszej kolejności zabezpiecz termin, składając skuteczne oświadczenie materialnoprawne. Gromadzenie dowodów i przygotowanie pozwu może poczekać – termin na oświadczenie nie.

FAQ

Ile czasu ma darczyńca na odwołanie darowizny? Rok od dnia, w którym dowiedział się o zachowaniu obdarowanego uzasadniającym odwołanie. Jest to termin zawity z art. 899 § 3 KC – po jego upływie prawo wygasa bezpowrotnie.

Czym termin zawity różni się od terminu przedawnienia? Po upływie terminu zawitego prawo wygasa z mocy prawa – sąd uwzględnia to z urzędu. Po upływie terminu przedawnienia roszczenie nadal istnieje, ale pozwany może podnieść zarzut przedawnienia. Termin zawity jest więc surowszy – nie ma możliwości jego przywrócenia ani podniesienia przez stronę.

Od kiedy biegnie roczny termin na odwołanie darowizny? Od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o zachowaniu uzasadniającym odwołanie – nie od daty samego zachowania, lecz od daty powzięcia o nim wiedzy przez darczyńcę.

Czy złożenie pozwu przerywa bieg rocznego terminu? Nie. Termin zawity nie podlega przerwaniu. Złożenie pozwu nie zastępuje oświadczenia o odwołaniu darowizny. Oświadczenie musi dotrzeć do obdarowanego przed upływem roku – niezależnie od tego, kiedy zostanie wytoczone powództwo.

Co jeśli oświadczenie o odwołaniu darowizny okazało się nieważne – czy termin można wykorzystać ponownie? Jeśli roczny termin jeszcze nie upłynął – tak, można złożyć nowe, prawidłowe oświadczenie. Jeśli termin upłynął – prawo wygasa bezpowrotnie, bez względu na przyczyny wadliwości wcześniejszego oświadczenia.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa jest indywidualna i wymaga analizy konkretnych okoliczności.

Zapraszamy do Kancelarii Prawnej Kowalak Jędrzejewska i Partnerzy: Radca Prawny Bartosz Kowalak, Adwokat Michalina Koligot ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 2224963 www.prawospadkowepoznan.pl