Solidarna odpowiedzialność spadkobierców za zachowek — art. 1034 KC w praktyce

Solidarna odpowiedzialność spadkobierców za zachowek — art. 1034 KC w praktyce

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Spis treści

Kilku spadkobierców, jeden zachowek — kto płaci?
Solidarność przy zachowku — art. 1034 KC
Co solidarność oznacza dla uprawnionego?
Co solidarność oznacza dla zobowiązanych — regres wewnętrzny
Z ciekawym problemem zmierzył się Sąd Apelacyjny w Poznaniu
Praktyczne wskazówki
FAQ

Bartosz Kowalak – radca prawny Prawo spadkowe

Kilku spadkobierców, jeden zachowek — kto płaci?

Gdy do spadku powołano testamentem kilka osób — np. żonę i dwoje dzieci z nowego związku — a uprawniony do zachowku chce dochodzić swojego roszczenia, pojawia się pytanie praktyczne: od kogo żądać zapłaty? Od wszystkich razem? Od każdego z osobna? W jakich proporcjach?

Odpowiedź daje art. 1034 KC — i jest ona korzystna dla uprawnionego. Spadkobiercy odpowiadają za zachowek solidarnie, co oznacza, że uprawniony może żądać całej kwoty od każdego z nich, od wszystkich razem lub od wybranych. To on decyduje o strategii dochodzenia roszczenia.

Solidarność przy zachowku — art. 1034 KC

Art. 1034 § 1 KC stanowi, że do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Zachowek jest długiem spadkowym w rozumieniu art. 922 § 3 KC — wchodzi w skład zobowiązań obciążających masę spadkową.

Solidarność oznacza, że każdy ze spadkobierców odpowiada za całość długu — niezależnie od wielkości swojego udziału w spadku. Wierzyciel (uprawniony do zachowku) może żądać zapłaty od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od jednego, wedle swojego wyboru (art. 366 § 1 KC).

Zaspokojenie wierzyciela przez jednego z solidarnych dłużników zwalnia pozostałych wobec wierzyciela — ale nie zwalnia z rozliczeń wewnętrznych między dłużnikami.

Warto podkreślić: solidarność ta obowiązuje do chwili działu spadku. Po dziale każdy ze spadkobierców odpowiada za długi spadkowe stosownie do przypadającego mu udziału (art. 1034 § 2 KC). Dlatego w praktyce sprawy o zachowek wytaczane są zazwyczaj przed działem spadku — gdy solidarność jeszcze trwa i uprawniony ma szerszą możliwość wyboru dłużnika.

Co solidarność oznacza dla uprawnionego?

Dla uprawnionego do zachowku solidarna odpowiedzialność spadkobierców jest istotnym ułatwieniem procesowym i egzekucyjnym.

Po pierwsze — swoboda wyboru pozwanego. Uprawniony może pozwać jednego spadkobiercę, kilku lub wszystkich. Może wybrać tego, który jest najbardziej wypłacalny, który posiada majątek łatwy do egzekucji, który mieszka w Polsce i jest dostępny procesowo.

Po drugie — możliwość dochodzenia całości od jednego. Jeśli jeden ze spadkobierców jest wypłacalny, a pozostali nie — uprawniony może żądać całej kwoty zachowku tylko od niego. Nie musi dzielić roszczenia proporcjonalnie do udziałów.

Po trzecie — zabezpieczenie przed niewypłacalnością jednego ze spadkobierców. Jeśli jeden ze spadkobierców stanie się niewypłacalny, uprawniony może skierować całe roszczenie do pozostałych. Solidarność eliminuje ryzyko, że część zachowku stanie się nieściągalna.

Co solidarność oznacza dla zobowiązanych — regres wewnętrzny

Solidarność to nie oznacza, że jeden spadkobierca musi zapłacić za pozostałych bez żadnych konsekwencji dla nich. Spadkobierca, który zapłacił więcej niż wynosi jego udział w długu, ma roszczenie regresowe wobec pozostałych współdłużników — może żądać od nich zwrotu nadpłaconej części.

Zgodnie z art. 376 § 1 KC, jeśli jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie, może żądać zwrotu od pozostałych w częściach równych — chyba że z okoliczności wynika, że dane części powinny być inne. W przypadku spadkobierców naturalnym kluczem podziału są ich udziały w spadku.

Przykład: trzech spadkobierców dziedziczy po ⅓ każdy. Jeden płaci cały zachowek uprawnionemu. Może następnie żądać od każdego z pozostałych dwóch zwrotu ⅓ zapłaconej kwoty.

W praktyce uprawniony do zachowku powinien wiedzieć, że pozwanie tylko jednego ze spadkobierców nie oznacza, że pozostali „uciekną” od odpowiedzialności — po prostu rozliczą się z zapłaconym między sobą.

Z ciekawym problemem zmierzył się Sąd Apelacyjny w Poznaniu

Solidarna odpowiedzialność wszystkich pozwanych była elementem rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w wyroku z dnia 13 grudnia 2012 r. (sygn. akt I ACa 590/12). Pozwanymi w sprawie były M. O. — matka dzieci spadkodawcy z konkubinatu — oraz jej dwie córki: S. O. i małoletnia J. O., wszystkie powołane testamentem do spadku po C. W. w częściach równych po ⅓.

Powodowie J. W. i M. W. — synowie spadkodawcy z pierwszego małżeństwa — domagali się zasądzenia solidarnie od wszystkich pozwanych kwoty zachowku. Sąd zasądził żądane kwoty właśnie solidarnie od wszystkich trzech pozwanych.

Co ciekawe — pozwana M. O. jest matką małoletnich córek, a nie biologicznym dzieckiem spadkodawcy. Jej solidarna odpowiedzialność wynika wyłącznie z testamentowego powołania do spadku — nie z pokrewieństwa ze spadkodawcą. Testament uczynił ją spadkobiercą, a co za tym idzie — dłużnikiem solidarnym wobec uprawnionych do zachowku.

Sąd Apelacyjny odniósł się też do zarzutu pozwanych opartego na art. 5 KC — że zasądzenie zachowku zmusi je do sprzedaży nieruchomości. Sąd nie podzielił tego argumentu, wskazując, że nieruchomość stoi pusta (pozwane mieszkają w Niemczech), może zostać sprzedana lub zastawiona pod kredyt. Solidarna odpowiedzialność wszystkich trzech pozwanych oznaczała, że uprawnieni mają do dyspozycji cały majątek wszystkich spadkobierców — nie tylko ⅓ przypadającą każdej z nich.

Praktyczne wskazówki

W pozwie o zachowek pozywaj wszystkich spadkobierców solidarnie. Daje to maksymalną elastyczność egzekucyjną — możesz skierować egzekucję do tego, który ma majątek.
Sprawdź, czy dział spadku już nastąpił. Po dziale solidarność zanika — każdy ze spadkobierców odpowiada tylko za swoją część. Przed działem masz silniejszą pozycję procesową.
Jako jeden z kilku spadkobierców — pamiętaj o regressie. Jeśli zapłacisz cały zachowek sam, możesz żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców proporcjonalnie do ich udziałów (art. 376 § 1 KC).
Pamiętaj, że solidarność obejmuje też zapisobierców windykacyjnych. Osoby, na których rzecz uczyniono zapisy windykacyjne, odpowiadają solidarnie ze spadkobiercami za zachowek — do wartości przedmiotu zapisu.
Przy wyborze pozwanego uwzględnij jego faktyczną sytuację majątkową. Solidarność pozwala pozwać tylko jednego — ale warto wybrać tego, od którego egzekucja będzie realna. Wyrok bez możliwości egzekucji to wyrok na papierze.

FAQ

Czy kilku spadkobierców odpowiada solidarnie za zachowek? Tak — do chwili działu spadku spadkobiercy odpowiadają solidarnie za długi spadkowe, w tym za zachowek (art. 1034 § 1 KC w zw. z art. 922 § 3 KC). Uprawniony może żądać zapłaty od wszystkich łącznie, od kilku lub od jednego wybranego spadkobiercy.

Co to znaczy solidarna odpowiedzialność za zachowek? Każdy ze spadkobierców odpowiada za całość zachowku — niezależnie od wielkości swojego udziału w spadku. Uprawniony może żądać pełnej kwoty od jednego spadkobiercy, bez konieczności dzielenia roszczenia proporcjonalnie do udziałów.

Co się dzieje po dziale spadku — czy solidarność nadal obowiązuje? Po dziale spadku solidarność zanika. Każdy ze spadkobierców odpowiada za długi spadkowe stosownie do przypadającego mu udziału (art. 1034 § 2 KC). Dlatego warto dochodzić zachowku przed działem, gdy solidarność jeszcze trwa.

Czy spadkobierca, który zapłacił cały zachowek, może żądać zwrotu od pozostałych? Tak — na podstawie art. 376 § 1 KC spadkobierca, który zapłacił więcej niż wynosi jego udział w długu, ma roszczenie regresowe wobec pozostałych. Może żądać zwrotu nadpłaconej części proporcjonalnie do ich udziałów.

Czy osoba, która nie jest krewnym spadkodawcy, ale została powołana testamentem, też odpowiada solidarnie za zachowek? Tak. Solidarna odpowiedzialność wynika z bycia spadkobiercą — niezależnie od tego, czy jest nim krewny, małżonek, czy zupełnie obca osoba powołana testamentem. Każdy testamentowy spadkobierca jest dłużnikiem solidarnym wobec uprawnionych do zachowku.

Zapraszamy do kontaktu

Jeśli masz pytania dotyczące solidarnej odpowiedzialności za zachowek lub chcesz ustalić, od kogo najskuteczniej dochodzić swojego roszczenia — zapraszamy do konsultacji z naszą kancelarią.

Kancelaria Prawna Kowalak Jędrzejewska i Partnerzy Radca Prawny Bartosz Kowalak, Adwokat Michalina Koligot ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 222 49 63 www.prawospadkowepoznan.pl

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa spadkowa wymaga indywidualnej analizy okoliczności faktycznych i prawnych. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte wyłącznie na podstawie informacji zawartych w artykule.

Źródła

Kodeks cywilny: art. 366 § 1, art. 376 § 1, art. 922 § 3, art. 991 § 1, art. 1034 § 1 i § 2
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt I ACa 590/12