Zasiedzenie a wniosek — co zrobić, gdy sąd chce orzec inaczej niż wnioskodawca?

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Szybka odpowiedź: Sąd rozpoznający sprawę o zasiedzenie jest związany żądaniem wniosku w zakresie wskazanej osoby — nie może z urzędu stwierdzić zasiedzenia na rzecz kogoś, kto wniosku nie złożył. Zasadę tę przesądził Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 czerwca 2015 r. (sygn. III CZP 112/14).

Spis treści

Czy sąd może orzec zasiedzenie na rzecz innej osoby niż wskazana we wniosku?
Uchwała Sądu Najwyższego z 2015 roku — co zmieniła?
Szczególny przypadek małżonków — orzecznictwo z 2017 roku
Co zrobić, gdy dowody wskazują na innego posiadacza?
Dlaczego staranne przygotowanie wniosku jest kluczowe?
FAQ

Czy sąd może orzec zasiedzenie na rzecz innej osoby niż wskazana we wniosku?

W toku postępowania o zasiedzenie zdarza się, że zeznania świadków lub inne dowody wskazują na osobę inną niż ta, którą wnioskodawca wskazał jako nabywcę przez zasiedzenie. Może to być poprzednik prawny wnioskodawcy — np. jego ojciec lub dziadek — albo współmałżonek, który wspólnie władał nieruchomością.

Przez lata w orzecznictwie nie było jednomyślności w tej kwestii. Część sądów stwierdzała zasiedzenie na rzecz innej osoby niż wskazana we wniosku, kierując się zasadą prawdy materialnej. Inne sądy uznawały się za związane żądaniem wniosku i oddalały go, gdy dowody wskazywały na innego posiadacza.

Uchwała Sądu Najwyższego z 2015 roku — co zmieniła?

Rozbieżność tę ostatecznie rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 czerwca 2015 r. (sygn. III CZP 112/14). Sąd Najwyższy przesądził, że sąd prowadzący sprawę o zasiedzenie jest związany żądaniem wniosku w zakresie podmiotowym — nie może z urzędu stwierdzić nabycia własności przez zasiedzenie na rzecz osoby, która wniosku nie złożyła.

Oznacza to w praktyce, że jeżeli wnioskodawca złożył wniosek o stwierdzenie zasiedzenia na swoją rzecz, a w toku postępowania okazało się, że to jego ojciec — a nie on — był samoistnym posiadaczem przez wymagany okres, sąd sam z siebie nie orzeknie zasiedzenia na rzecz ojca. Jeżeli wnioskodawca nie zareaguje i nie zmieni lub nie uzupełni wniosku, sprawa może zakończyć się oddaleniem wniosku.

Szczególny przypadek małżonków — orzecznictwo z 2017 roku

Wkrótce po uchwale z 2015 r. pojawiło się kolejne zagadnienie: czy sąd może orzec o nabyciu własności przez zasiedzenie na rzecz obojga małżonków, jeśli we wniosku wskazany był tylko jeden z nich?

Sąd Najwyższy odpowiedział na to pytanie w uchwale z dnia 19 października 2017 r. (sygn. III CZP 49/17):

Stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz osoby wskazanej przez wnioskodawcę lub innego uczestnika postępowania także wtedy, gdy z ich twierdzeń oraz ustaleń sądu wynika, że na skutek zasiedzenia nieruchomość weszła do majątku wspólnego wnioskodawcy oraz jego małżonka, którego wniosek nie dotyczył. W takiej sytuacji sąd powinien jednak zwrócić uwagę uczestników na ewentualną potrzebę zmiany wniosku.

Oznacza to, że sąd nie orzeknie z urzędu zasiedzenia na rzecz obojga małżonków, jeśli wniosek dotyczył tylko jednego z nich. Powinien jednak zasygnalizować uczestnikom potrzebę modyfikacji wniosku — i to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek odpowiedniej reakcji.

Co zrobić, gdy dowody wskazują na innego posiadacza?

Jeżeli w toku postępowania okazuje się, że dowody wskazują na inną osobę jako samoistnego posiadacza, wnioskodawca ma kilka możliwości:

Zmiana wniosku — wnioskodawca może zmienić żądanie i wskazać inną osobę jako nabywcę przez zasiedzenie, jeśli ta osoba wyraziła na to zgodę lub sama przystąpiła do postępowania.

Rozszerzenie wniosku — w przypadku małżonków możliwe jest rozszerzenie wniosku o wskazanie współmałżonka jako współnabywcy.

Złożenie nowego wniosku — jeżeli zmiana w toku postępowania jest niemożliwa lub spóźniona, właściwym rozwiązaniem może być cofnięcie wniosku i złożenie nowego, prawidłowo sformułowanego.

Każda z tych sytuacji wymaga szybkiej i przemyślanej reakcji — bierność grozi oddaleniem wniosku i koniecznością ponownego wszczynania całego postępowania.

Dlaczego staranne przygotowanie wniosku jest kluczowe?

Omówione orzecznictwo Sądu Najwyższego prowadzi do jednego wniosku: wniosek o zasiedzenie musi być przygotowany z najwyższą starannością, uwzględniającą wszystkie możliwe scenariusze. Zanim wniosek trafi do sądu, należy dokładnie przeanalizować, kto faktycznie posiadał nieruchomość przez wymagany okres — wnioskodawca, jego poprzednicy prawni, małżonek — i właściwie sformułować żądanie.

Jeżeli w toku postępowania pojawią się dowody wskazujące na inną osobę niż wskazana we wniosku, pełnomocnik musi bezzwłocznie zareagować. Sąd sam z siebie problemu nie rozwiąże.

Z praktyki kancelarii wynika, że wielu wnioskodawców działających bez profesjonalnego pełnomocnika popełnia właśnie ten błąd — formułuje wniosek pochopnie, bez analizy całego łańcucha posiadania, i dowiaduje się o problemie dopiero na sali sądowej.

FAQ

Czy sąd może oddalić wniosek o zasiedzenie, jeśli stwierdzi, że posiadaczem samoistnym była inna osoba? Tak. Jeżeli dowody wskazują na inną osobę jako samoistnego posiadacza, a wnioskodawca nie zmieni wniosku, sąd oddali wniosek — nie może bowiem z urzędu stwierdzić zasiedzenia na rzecz osoby niewskazanej.

Co zrobić, jeśli sąd sygnalizuje, że zasiedzenie powinno nastąpić na rzecz innej osoby? Należy niezwłocznie przeanalizować możliwość zmiany lub rozszerzenia wniosku. W przypadku małżonków — rozszerzyć wniosek o współmałżonka. W innych sytuacjach — rozważyć cofnięcie wniosku i złożenie nowego, prawidłowo sformułowanego.

Czy uczestnik postępowania może złożyć własny wniosek o zasiedzenie w toku sprawy? Tak. Uczestnik postępowania może w jego toku złożyć własne żądanie stwierdzenia zasiedzenia na swoją rzecz. Sąd rozpozna wówczas obydwa żądania łącznie.

Czy małżonek wnioskodawcy musi być wskazany we wniosku o zasiedzenie? Jeżeli nieruchomość była posiadana samoistnie przez oboje małżonków i miałaby wejść do ich majątku wspólnego — tak, oboje powinni być wskazani we wniosku. Sąd nie orzeknie zasiedzenia na rzecz małżonka z urzędu.

Czy zasiedzenie może nastąpić na rzecz kilku osób jednocześnie? Tak — zasiedzenie może nastąpić na rzecz kilku osób jako współwłaścicieli, jeżeli wszyscy posiadali nieruchomość samoistnie przez wymagany okres i zostali wskazani we wniosku.

Zapraszamy do kontaktu z kancelarią w sprawach o zasiedzenie nieruchomości.

Kancelaria KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań tel.: +48 61 222 49 63 kancelaria@prawnikpoznanski.pl www.prawospadkowepoznan.pl

Autorem artykułu jest radca prawny Bartosz Kowalak.