Zawezwanie do próby ugodowej — jak skutecznie przerwać bieg zasiedzenia?

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Szybka odpowiedź: Zawezwanie do próby ugodowej złożone przez właściciela nieruchomości przeciwko posiadaczowi samoistniemu przerywa bieg terminu zasiedzenia — na podstawie art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 Kodeksu cywilnego. Po przerwaniu termin biegnie od nowa. Skuteczność tej czynności potwierdził Sąd Okręgowy w Poznaniu w postanowieniu z dnia 14 lipca 2016 r. (sygn. XV Ca 120/16).

Spis treści

Co przerywa bieg zasiedzenia — zasada ogólna
Zawezwanie do próby ugodowej — czym jest?
Dlaczego zawezwanie przerywa zasiedzenie?
Sprawa poznańska — skuteczne zawezwanie w 2008 r.
Jak prawidłowo złożyć zawezwanie do próby ugodowej?
Kiedy zawezwanie może nie przerwać biegu zasiedzenia?
FAQ

Co przerywa bieg zasiedzenia — zasada ogólna

Art. 175 Kodeksu cywilnego nakazuje stosować do biegu zasiedzenia odpowiednio przepisy o biegu przedawnienia roszczeń. Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.

W orzecznictwie ugruntowało się stanowisko, że chodzi wyłącznie o czynności zaczepne właściciela — skierowane bezpośrednio przeciwko posiadaczowi, zmierzające do pozbawienia go posiadania lub ustalenia prawa własności właściciela. Czynności obronne właściciela (np. obrona przed wywłaszczeniem) nie przerywają biegu zasiedzenia.

Do czynności przerywających zasiedzenie należą: powództwo windykacyjne właściciela o wydanie nieruchomości, wniosek o dział spadku obejmujący nieruchomość (gdy posiadacz jest uczestnikiem), wniosek o rozgraniczenie nieruchomości oraz — jak wynika z omawianej sprawy — zawezwanie do próby ugodowej w sprawie o zwrot nieruchomości.

Zawezwanie do próby ugodowej — czym jest?

Zawezwanie do próby ugodowej to instytucja procesowa uregulowana w art. 184–186 Kodeksu postępowania cywilnego. Polega na złożeniu do sądu rejonowego wniosku o przeprowadzenie posiedzenia pojednawczego, na którym strony mogą zawrzeć ugodę. Jeżeli ugoda nie zostanie zawarta — sąd stwierdza to protokolarnie i postępowanie się kończy.

Zawezwanie do próby ugodowej jest czynnością procesową przed sądem — a więc spełnia podstawowy wymóg z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Co kluczowe — zostało ono uznane przez Sąd Najwyższy za czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, nawet jeśli do ugody nie doszło.

Zawezwanie do próby ugodowej ma jedną wielką przewagę nad powództwem windykacyjnym: jest wielokrotnie tańsze procesowo — opłata sądowa jest stała i wynosi zaledwie 40 zł dla roszczeń powyżej 10.000 zł (stan prawny sprzed nowelizacji z 2023 r.) lub relatywnie niskie kwoty według aktualnych stawek. Pozwala to na szybkie i tanie przerwanie biegu zasiedzenia, nawet gdy właściciel nie jest jeszcze gotowy do pełnego procesu windykacyjnego.

Dlaczego zawezwanie przerywa zasiedzenie?

Zawezwanie do próby ugodowej w sprawie o wydanie nieruchomości jest czynnością zmierzającą do odzyskania posiadania — a więc wprost do usunięcia stanu, który prowadzi do zasiedzenia. Właściciel, składając zawezwanie, daje wyraźny sygnał, że nie akceptuje posiadania przez nieuprawnionego i dąży do odzyskania nieruchomości.

Sąd Okręgowy w Poznaniu w postanowieniu z dnia 14 lipca 2016 r. (sygn. XV Ca 120/16) zastosował tę zasadę wprost: „Nabywcy nieruchomości podjęli się przed upływem 20-letniego terminu aktu prowadzącego do odzyskania nieruchomości — wystąpili bowiem w 2008 r. przeciwko wnioskodawcy z zawezwaniem do próby ugodowej mającej na celu zwrot nieruchomości. Wniosek ten doprowadził do przerwania biegu terminu zasiedzenia na podstawie art. 123 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 175 k.c.”

Zawezwanie do próby ugodowej złożone w 2008 r. przerwało bieg zasiedzenia, który biegł od 1 października 1990 r. przeciwko właścicielom nieruchomości. Nawet gdyby przyjąć dobrą wiarę posiadacza (termin 20 lat), zasiedzenie nastąpiłoby 1 października 2010 r. — ale właściciele działali już w 2008 r., dwa lata przed upływem tego terminu.

Sprawa poznańska — skuteczne zawezwanie w 2008 r.

W sprawie XV Ca 120/16 nowi właściciele nieruchomości przy ul. (…) w Poznaniu — R. i R. P. — nabyli ją od spadkobierców rodziny S. w 2008 r. Niezwłocznie po zakupie złożyli zawezwanie do próby ugodowej przeciwko (…) SA w sprawie o wydanie nieruchomości (wniosek z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. I Co (…) Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy).

Działanie to okazało się kluczowe. Sąd Okręgowy oceniał, czy zasiedzenie nastąpiło przed datą tego zawezwania — i stwierdził, że nie, bo bieg zasiedzenia był zawieszony do 1 października 1990 r., a termin nie upłynął do daty zawezwania.

Zawezwanie złożone w 2008 r. przerwało bieg zasiedzenia. Po przerwaniu termin biega od nowa — a więc najwcześniejsza możliwa data zasiedzenia przesunęła się o kolejne 20 lub 30 lat od daty przerwania.

Jak prawidłowo złożyć zawezwanie do próby ugodowej?

Zawezwanie do próby ugodowej składa się do sądu rejonowego ogólnie właściwego dla przeciwnika (art. 185 § 1 k.p.c.). Wniosek powinien zawierać: oznaczenie stron, zwięzłe oznaczenie sprawy (w tym nieruchomości, której dotyczy roszczenie o wydanie) oraz podpis wnioskodawcy lub jego pełnomocnika.

Dla skuteczności przerwania biegu zasiedzenia kluczowe jest, by:

zawezwanie było skierowane konkretnie — musi być jednoznaczne, że chodzi o roszczenie windykacyjne dotyczące określonej nieruchomości; wniosek trafił do sądu przed upływem terminu zasiedzenia; strona przeciwna — posiadacz samoistny — była prawidłowo oznaczona.

Ważna uwaga: nowelizacja przepisów k.p.c. z 2023 r. zmieniła instytucję zawezwania do próby ugodowej. W obecnym stanie prawnym złożenie zawezwania może nie wywołać skutku przerwania biegu przedawnienia w każdym przypadku — konieczna jest analiza aktualnych przepisów.

Kiedy zawezwanie może nie przerwać biegu zasiedzenia?

Nie każde zawezwanie przerywa bieg zasiedzenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego rozwinęły się poglądy wskazujące, że zawezwanie musi być rzeczywistą próbą ugodowego zakończenia sporu, a nie czyniony wyłącznie w celu przerwania biegu zasiedzenia lub przedawnienia. Jeżeli z okoliczności wynika, że wnioskodawca składa kolejne zawezwania wyłącznie w celu przesuwania terminów, bez rzeczywistej woli ugodowej — sąd może uznać takie zawezwanie za niewystarczające.

Ponadto zawezwanie nie przerwie biegu zasiedzenia, jeżeli: zostało złożone po upływie terminu zasiedzenia, nie dotyczyło konkretnej nieruchomości lub roszczenia windykacyjnego, było skierowane przeciwko innej osobie niż aktualny posiadacz.

FAQ

Ile kosztuje zawezwanie do próby ugodowej w sprawie o wydanie nieruchomości? Opłata sądowa od zawezwania do próby ugodowej jest wielokrotnie niższa niż opłata od pozwu windykacyjnego. Aktualne stawki należy sprawdzić w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — przepisy były zmieniane.

Czy samo złożenie zawezwania wystarczy do przerwania biegu zasiedzenia, nawet jeśli ugoda nie zostanie zawarta? Tak — sama czynność złożenia wniosku przed sądem przerywa bieg zasiedzenia. Wynik postępowania pojednawczego (zawarcie lub niezawarcie ugody) nie ma znaczenia dla skutku przerwania.

Czy zawezwanie przerywa bieg zasiedzenia od dnia złożenia do sądu czy od dnia doręczenia posiadaczowi? Od dnia złożenia wniosku do sądu — bo to jest chwila wszczęcia postępowania sądowego, a nie doręczenia.

Czy właściciel powinien złożyć zawezwanie czy od razu pozew windykacyjny? Zależy od okoliczności. Zawezwanie jest tańsze i szybsze — skutecznie przerywa bieg zasiedzenia. Jeżeli właściciel jest gotowy do walki o nieruchomość — powództwo windykacyjne jest skuteczniejsze, bo może zakończyć się nakazem wydania nieruchomości.

Jak długo po przerwaniu biegu zasiedzenia przez zawezwanie termin biegnie od nowa? Po przerwaniu termin zasiedzenia biegnie od nowa w pełnej długości — 20 lub 30 lat, zależnie od dobrej lub złej wiary posiadacza.

Zapraszamy do kontaktu z kancelarią w sprawach o zasiedzenie nieruchomości.

Kancelaria KOWALAK JĘDRZEJEWSKA KONRADY I PARTNERZY ADWOKACI I RADCOWIE PRAWNI ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań tel.: +48 61 222 49 63 kancelaria@prawnikpoznanski.pl www.prawospadkowepoznan.pl

Autorem artykułu jest radca prawny Bartosz Kowalak.