Zdarzenia sprzed daty darowizny nie mają znaczenia dla jej odwołania

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa jest indywidualna – zapraszamy do kontaktu z kancelarią.

Szybka odpowiedź: Rażąca niewdzięczność uzasadniająca odwołanie darowizny musi nastąpić po jej dokonaniu. Zachowania obdarowanego sprzed daty zawarcia umowy darowizny nie mogą być podstawą jej odwołania. Sąd Okręgowy w Poznaniu XIV Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Pile w wyroku z 29 października 2024 r. (sygn. XIV C 78/23) wyraził to wprost: skoro darczyńca uważał, że obdarowany zachowuje się niewłaściwie przed dokonaniem darowizny – nikt nie wymagał od niego jej dokonania.

Spis treści:

Dlaczego czas ma znaczenie – zasada chronologii
Stanowisko sądu w sprawie XIV C 78/23
Co to znaczy w praktyce?
Jak sąd ocenia ciągłe zachowania rozciągnięte w czasie?
Kiedy można powoływać się na dawniejsze zdarzenia?
Praktyczne wskazówki
FAQ

Dlaczego czas ma znaczenie – zasada chronologii

Odwołanie darowizny z tytułu rażącej niewdzięczności jest sankcją za zachowanie obdarowanego, które nastąpiło po dokonaniu darowizny. Logika tej instytucji jest prosta: darczyńca dokonuje bezpłatnego przysporzenia, obdarowany przyjmuje je, a następnie – zamiast okazywać wdzięczność – dopuszcza się zachowań wysoce krzywdzących darczyńcę. To właśnie ta sekwencja – darowizna, a potem niewdzięczność – uzasadnia możliwość wzruszenia stosunku prawnego.

Gdyby zachowania sprzed daty darowizny mogły uzasadniać jej odwołanie, instytucja straciłaby sens. Darczyńca mógłby dowolnie długo po dokonaniu darowizny przywoływać stare urazy i żądać zwrotu – co całkowicie niszczyłoby stabilność stosunków prawnych, którą prawo ma chronić.

Dlatego właśnie tylko zachowania nastąpione po zawarciu umowy darowizny mogą stanowić podstawę jej odwołania.

Stanowisko sądu w sprawie XIV C 78/23

W opisywanej sprawie powód – mąż, który darował żonie dwie nieruchomości w marcu 2019 roku – powoływał się między innymi na zachowania żony, które miały miejsce przed tą datą. Sąd odciął te twierdzenia stanowczo i jednoznacznie.

Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku: „Po pierwsze przytaczane przez powoda wydarzenia mające miejsce przed 28 marca 2019 r. tj. przed datą zawarcia umowy darowizny nie mają żadnego znaczenia dowodowego dla niniejszej sprawy. Skoro bowiem powód uważał, że pozwana zachowywała się wobec niego wcześniej w sposób niewłaściwy, to nikt nie wymagał od niego, aby dokonał darowizny na rzecz pozwanej.”

To zdanie jest warte zapamiętania jako przykład zdrowego rozsądku stosowanego przez sąd. Jeśli darczyńca widział już przed dokonaniem darowizny sygnały niewłaściwego zachowania obdarowanego – i mimo to darowiznę uczynił – to sam podjął ryzyko i nie może teraz powoływać się na te wcześniejsze zachowania jako podstawę odwołania.

Co to znaczy w praktyce?

W praktyce ta zasada ma kilka ważnych konsekwencji.

Darowizna dokonana mimo konfliktu. Jeśli darczyńca dokonał darowizny w czasie, gdy relacje z obdarowanym były już napięte – na przykład podczas kryzysu małżeńskiego lub po rodzinnej kłótni – nie może po czasie twierdzić, że właśnie tamte okoliczności uzasadniają odwołanie. Przez sam fakt dokonania darowizny w takiej sytuacji niejako „wybaczył” wcześniejsze zachowania lub je zaakceptował.

Darowizna jako gest pojednania. Niekiedy darowizny dokonuje się właśnie w celu załagodzenia konfliktów – jak było w przypadku jednej ze spraw poznańskich, gdzie rozszerzenie wspólności majątkowej nastąpiło po kłótni małżeńskiej, żeby „załagodzić sytuację konfliktową.” Takie działanie jest wiążące i nie może być cofnięte przez powołanie się na wcześniejszy konflikt.

Granica czasowa jest twarda. Data zawarcia umowy darowizny to nieprzekraczalna granica. Wszystko, co nastąpiło przed tą datą – jest bez znaczenia dla oceny rażącej niewdzięczności. Wszystko, co nastąpiło po niej – może być brane pod uwagę.

Jak sąd ocenia ciągłe zachowania rozciągnięte w czasie?

Tu pojawia się pewna komplikacja. Co zrobić, gdy zachowanie obdarowanego ma charakter ciągły – zaczęło się przed datą darowizny i trwało po niej?

Przykład z omawianej sprawy jest wyjątkowo pouczający. Mąż został skazany za znęcanie się nad żoną od 2006 roku do maja 2022 roku – a więc przez długi okres poprzedzający darowiznę z 2019 roku i trwający po niej. W tym przypadku zachowanie ciągłe obejmowało zarówno okres przed, jak i po darowiźnie.

W takiej sytuacji sąd ocenia wyłącznie tę część ciągłego zachowania, która nastąpiła po dacie darowizny. Zachowania sprzed darowizny mogą służyć ewentualnie jako kontekst dla oceny zachowań późniejszych – ale nie samodzielnie uzasadniają odwołania.

W praktyce oznacza to, że jeśli obdarowany przez lata zachowywał się nagannie, a darczyńca mimo to dokonał darowizny – dla oceny rażącej niewdzięczności liczy się wyłącznie to, co działo się po dacie darowizny.

Kiedy można powoływać się na dawniejsze zdarzenia?

Są sytuacje, gdy zdarzenia sprzed daty darowizny mogą mieć pewne znaczenie procesowe – choć nie jako samodzielna podstawa odwołania.

Jako kontekst dla oceny zachowań po darowiźnie. Wiedza o tym, jak obdarowany zachowywał się przed dokonaniem darowizny, może pomagać w ocenie motywów jego późniejszych działań. Jeśli obdarowany od lat wykazywał wrogą postawę wobec darczyńcy, a po darowiźnie dopuścił się kolejnych nagannych zachowań – wcześniejsze zdarzenia mogą wzmacniać ocenę złej woli.

Jako dowód na charakter relacji stron. Długotrwały konflikt między stronami może tłumaczyć pewne zachowania obdarowanego po darowiźnie albo wskazywać na to, że darczyńca sam przyczynił się do pogorszenia relacji.

Jako argument przeciwko darczyńcy. Jeśli darczyńca wiedział o nagannych zachowaniach obdarowanego i mimo to dokonał darowizny – może to być traktowane jako akceptacja tych zachowań lub jako dowód na to, że relacje przed i po darowiźnie nie różniły się znacząco.

Praktyczne wskazówki

Jeśli rozważasz dokonanie darowizny, a relacje z potencjalnym obdarowanym są już napięte – zastanów się dwa razy. Dokonując darowizny mimo istniejącego konfliktu, akceptujesz obecny stan relacji i tracisz możliwość powoływania się na wcześniejsze zdarzenia jako podstawę odwołania.

Jeśli jesteś darczyńcą i chcesz odwołać darowiznę – dokładnie przeanalizuj, jakie zachowania obdarowanego wystąpiły po dacie darowizny. Tylko te mają znaczenie. Nie trać czasu i energii na zbieranie dowodów dotyczących okresu sprzed darowizny.

Jeśli jesteś obdarowanym i słyszysz o zamiarze odwołania darowizny – sprawdź, czy podnoszone przez darczyńcę zarzuty dotyczą zachowań sprzed czy po dacie darowizny. Zarzuty dotyczące okresu sprzed darowizny możesz skutecznie odeprzeć już na etapie odpowiedzi na pozew.

FAQ

Czy zachowania obdarowanego sprzed daty darowizny mogą uzasadniać jej odwołanie? Nie. Rażąca niewdzięczność musi nastąpić po dokonaniu darowizny. Zachowania sprzed daty zawarcia umowy nie mają znaczenia dowodowego dla sprawy o odwołanie darowizny. Sąd Okręgowy w Poznaniu w wyroku XIV C 78/23 wyraził to wprost.

Co jeśli darczyńca dokonał darowizny, wiedząc o nagannych zachowaniach obdarowanego? Dokonując darowizny mimo wiedzy o nagannych zachowaniach obdarowanego, darczyńca nie może powoływać się na te zachowania jako podstawę odwołania. Sąd wskazał: nikt nie wymagał od darczyńcy, aby dokonał darowizny – jeśli to zrobił mimo istniejących problemów, sam podjął taką decyzję.

Co z ciągłymi zachowaniami, które zaczęły się przed datą darowizny i trwały po niej? Sąd ocenia wyłącznie tę część ciągłego zachowania, która nastąpiła po dacie darowizny. Zachowania sprzed darowizny mogą służyć jako kontekst, ale nie stanowią samodzielnej podstawy odwołania.

Od kiedy liczy się roczny termin na odwołanie darowizny? Od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o zachowaniu obdarowanego uzasadniającym odwołanie – a więc o zachowaniu nastąpionym po dacie darowizny. Zachowania sprzed darowizny nie uruchamiają biegu tego terminu.

Czy można powoływać się na zdarzenia sprzed darowizny jako kontekst dla oceny późniejszych zachowań? Tak – ale wyłącznie jako tło i kontekst, nie jako samodzielną podstawę odwołania. Wcześniejsze zdarzenia mogą wzmacniać ocenę złej woli obdarowanego w odniesieniu do zachowań nastąpionych po darowiźnie.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa jest indywidualna i wymaga analizy konkretnych okoliczności.

Zapraszamy do Kancelarii Prawnej Kowalak Jędrzejewska i Partnerzy: Radca Prawny Bartosz Kowalak, Adwokat Michalina Koligot ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 2224963 www.prawospadkowepoznan.pl