Zmiana i odwołanie testamentu — jak to zrobić skutecznie

Zmiana i odwołanie testamentu — jak to zrobić skutecznie

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Spis treści

Testament napisany w emocjach — czy można go zmienić?
Kto może zmienić testament — i tylko kto
Trzy sposoby na zmianę lub odwołanie
Co się dzieje, gdy testamenty są ze sobą sprzeczne?
Czy testament notarialny też można odwołać?
Praktyczne wskazówki
FAQ

Testament napisany w emocjach — czy można go zmienić?

Wyobraź sobie sytuację, którą w kancelarii widzę regularnie: ojciec po poważnym konflikcie z synem pisze testament, w którym pomija go całkowicie na rzecz córki. Po kilku miesiącach relacje się naprawiają, ojciec żałuje swojej decyzji i pyta: czy mogę to zmienić?

Odpowiedź jest jednoznaczna: tak, zawsze i bez podawania przyczyny.

Testator ma pełną swobodę w zakresie zmiany i odwołania swojego testamentu przez całe życie. Żaden testament nie jest ostateczny dopóki testator żyje. Nie ma tutaj żadnych wyjątków, terminów ani ograniczeń — poza jednym: zmiana musi być dokonana osobiście.

Kto może zmienić testament — i tylko kto

Zmiana lub odwołanie testamentu to czynność ściśle osobista. Nikt nie może dokonać jej w imieniu testatora — ani małżonek, ani dzieci, ani pełnomocnik, ani opiekun prawny. Tak jak nikt nie może za Ciebie napisać testamentu, tak i nikt nie może go za Ciebie zmienić ani odwołać.

Ma to ważną konsekwencję praktyczną: osoba z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych lub z zaburzeniami psychicznymi może nie być w stanie skutecznie zmienić testamentu — co niekiedy prowadzi do trudnych sytuacji, gdy otoczenie stara się „nakłonić” testatora do zmiany woli.

Zmiana dokonana pod wpływem groźby, błędu lub w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji może być nieważna — na podstawie art. 945 KC.

Trzy sposoby na zmianę lub odwołanie

Sposób pierwszy — sporządzenie nowego testamentu. To najpewniejsza metoda. W nowym testamencie warto wyraźnie wskazać, że odwołuje poprzednie testamenty w całości lub w określonym zakresie. Jeśli nowy testament milczy na ten temat, obowiązuje reguła z art. 947 KC: późniejszy testament uchyla wcześniejszy tylko w tym zakresie, w którym nie da się go z nim pogodzić.

Sposób drugi — zniszczenie testamentu własnoręcznego. Jeśli masz testament pisany ręcznie, możesz go po prostu zniszczyć — spalić, porozrywać, wyrzucić. Możesz też pozbawić go cech ważności: oderwać podpis, przekreślić tekst, napisać „odwołuję”. Każda z tych czynności skutecznie eliminuje testament — pod warunkiem że zrobisz to celowo i świadomie.

Sposób trzeci — zmiana tylko niektórych postanowień. Nie musisz odwoływać całego testamentu, jeśli chcesz zmienić tylko jeden zapis. Możesz sporządzić nowy testament, który modyfikuje wybrane postanowienia, a pozostałe pozostawia w mocy. Ważne, żeby nowy testament precyzyjnie wskazywał, które postanowienia zmienia, a które pozostają w mocy.

Co się dzieje, gdy testamenty są ze sobą sprzeczne?

Zdarza się, że testator sporządza kilka testamentów w różnym czasie — i nie wszystkie są ze sobą sprzeczne. Na przykład w pierwszym testamencie powołuje córkę na spadkobiercę, a w drugim (notarialnym) zamieszcza zapis windykacyjny na rzecz sąsiada. Oba testamenty mogą być ważne i obowiązywać jednocześnie — bo się nie wykluczają.

Jeśli jednak treść testamentów jest sprzeczna — późniejszy wygrywa w zakresie sprzeczności. Jeśli w 2015 roku zapisałeś mieszkanie córce, a w 2020 roku napisałeś nowy testament powołując syna do całości spadku — syn dziedziczy, córka nie.

Dlatego tak ważne jest precyzyjne formułowanie nowych testamentów ze wskazaniem, co dokładnie odwołują lub zmieniają.

Czy testament notarialny też można odwołać?

Tak — i to bez żadnych ograniczeń. Możliwość zmiany testamentu jest całkowicie niezależna od formy, w jakiej został sporządzony. Testament notarialny można odwołać testamentem własnoręcznym napisanym następnego dnia. Testament własnoręczny można odwołać testamentem notarialnym. Forma nie blokuje zmiany.

Nie ma też żadnego limitu zmian. Możesz zmieniać testament wielokrotnie, przez całe życie. Ważny jest zawsze ostatni — ten, który obowiązywał w chwili śmierci.

Jeśli skutecznie odwołasz testament i nie napiszesz nowego — dziedziczenie nastąpi według reguł ustawowych: małżonek i dzieci, a w ich braku rodzice i rodzeństwo.

Praktyczne wskazówki

Przy sporządzaniu nowego testamentu wyraźnie wskaż, co odwołuje. Najlepiej: „Odwołuję wszystkie poprzednie testamenty” albo „Odwołuję testament z dnia [data].” Unikasz w ten sposób wątpliwości co do relacji między dokumentami.
Przechowuj testamenty w miejscu, gdzie zostaną znalezione. Zniszczony przez przypadek testament może wywołać takie same skutki jak świadome odwołanie. Warto też zarejestrować testament w Notarialnym Rejestrze Testamentów.
Nie przerabiaj testamentu w miejscu — napisz nowy. Dopiski, skreślenia, zmiany w treści istniejącego testamentu są procesowo ryzykowne i mogą być kwestionowane.
Pamiętaj, że zmianę musisz dokonać sam. Nikt nie może tego zrobić za Ciebie. Jeśli stan zdrowia może wkrótce to uniemożliwić — działaj wcześniej.
Po każdej ważnej zmianie życiowej — przemyśl testament. Nowe dziecko, śmierć wskazanego spadkobiercy, zmiana stanu majątkowego, pogorszenie relacji rodzinnych — to wszystko powody do aktualizacji.

FAQ

Czy można zmienić lub odwołać testament? Tak — zawsze i bez podawania przyczyny. Testator ma pełną swobodę w zakresie zmiany i odwołania testamentu przez całe życie. Zmiana musi być dokonana osobiście — nikt nie może tego zrobić w imieniu testatora.

Jak odwołać testament własnoręczny? Można sporządzić nowy testament, który wyraźnie odwołuje poprzedni. Można też zniszczyć testam lub pozbawić go cech ważności — np. oderwać podpis lub przekreślić tekst. Każda z tych metod jest skuteczna, jeśli działanie jest świadome i celowe.

Co się dzieje, gdy istnieje kilka testamentów? Późniejszy testament uchyla wcześniejszy w zakresie, w którym jest z nim sprzeczny (art. 947 KC). Jeśli testamenty nie są sprzeczne — mogą obowiązywać jednocześnie. Ważny jest zawsze ostatni testament obowiązujący w chwili śmierci.

Czy testament notarialny można odwołać testamentem własnoręcznym? Tak. Możliwość zmiany testamentu jest niezależna od formy, w jakiej został sporządzony. Testament notarialny można odwołać testamentem własnoręcznym i odwrotnie.

Co się dzieje, jeśli odwołam testament i nie napiszę nowego? Dziedziczenie nastąpi według reguł ustawowych — małżonek i dzieci w pierwszej kolejności, a w ich braku rodzice, rodzeństwo i dalsi krewni.

Zapraszamy do kontaktu

Jeśli chcesz zmienić testament lub sprawdzić, czy Twój obecny testament wyraża Twoją aktualną wolę — zapraszamy do konsultacji.

Kancelaria Prawna Kowalak Jędrzejewska i Partnerzy Radca Prawny Bartosz Kowalak, Adwokat Michalina Koligot ul. Mickiewicza 18a/3, 60-834 Poznań Tel.: +48 61 222 49 63 www.prawospadkowepoznan.pl

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte wyłącznie na podstawie informacji zawartych w artykule.

Źródła

Kodeks cywilny: art. 943, art. 945, art. 946, art. 947